Loading

Nhà Trần (1225-1400)

Nguyễn Hiền

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh Giáp Ngọ 1234 -… Tỉnh thành Hà Tây Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Thái tông, không rõ năm mất, quê làng Dương A, huyện Thượng Hiền, tỉnh Hà Đông (nay thuộc tỉnh Hà Tây). Ông nổi tiếng thông minh, hay chữ, ngay từ tuổi trẻ đã được nguời đời khen là thần đồng. Vào năm Thiên Ứng Chánh Bình thứ 16 (năm Đinh vị 1247) triều đình mở đại khoa lấy các Thái học sinh (tiến sĩ), ông vào ứng thí lúc ấy mới có 13 tuổi (không biết sách Đại Việt lịch triều đăng khoa lục có chép nhầm chăng, nhưng cũng ghi rõ là khoa này Đặng Ma La cũng 13 tuổi, Lê Văn Hưu cũng 17 tuổi). Đây là khoa thi đỗ Tam khôi đầu tiên và ông là nguời đỗ Trạng nguyên khai khoa của khoa cử Việt Nam:…    read more 

Nguyễn Chế Nghĩa

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng đời Trần, quê làng Hội Xuyên, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương, không rõ năm sinh, năm mất, tước Nghĩa Xuyên Công. Thuở trẻ ông đầu quân dưới trướng Phạm Ngũ Lão, đánh thắng quân Nguyên ở ải Chi Lăng khiến quân giặc phải khiếp sợ. Sau khi thắng quân Nguyên, ông được triều đình cho trấn thủ đất Lạng Sơn (nay huộc tỉnh Lạng Sơn) với chức Khống Bắc đại tướng quân, tước Nghĩa Xuyên hầu. Sự tích ông được chép trong Trần triều hiển thánh chính kinh tập biên.

Nguyễn Bích Châu

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Phù Dung Năm sinh … – Đinh Tị 1377 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Ái phi của Trân Duệ tông, tác giả, có tiếng thơ văn, tài sắc, đức hạnh vẹn toàn. Tương truyền: Một đêm Trung thu, vua Trần ra một câu đối: “Thu thiên họa các quải ngân đăng, nguyệt trung đan quế. (Trời thu gác tía treo đèn bạc, quế đỏ trong trăng) Bà ung dung đối lại: “Xuân sắc trang đài khai bảo kính, thủy để phù dung”. (Sắc xuân đài trang mở guơng báu, phù dung đáy nước). Vua ngợi khen và ban cho bà một đôi hoa tai vàng nạm ngọc hình rồng leo (ngọc lengthy kim nhĩ), từ ấy đặt hiệu cho bà là Phù Dung. Khi ấy chính sự đổ nát, bà thảo một bản Kê Minh thập sách dâng lên vua. Sau đây là…    read more 

Nguyễn Bá Tĩnh

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Tuệ Tĩnh – Tráng Tử Vô Dật – Hồng Nghĩa Năm sinh Canh Ngọ 1330 -… Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh y, tác giả đời Trần Dụ tông hiệu Tuệ Tĩnh tên thật Nguyễn Bá Tĩnh, biệt hiệu Tráng Tử Vô Dật, Hồng Nghĩa, quê làng Nghĩa Phú, huyện Cam Giang, tỉnh Hải Dương (nay vẫn thuộc tỉnh Hải Dương). Ông mồ côi cha mẹ từ lúc 6 tuổi, được sư cụ chùa Hải Triều (Giám) nuôi ăn học, sau cho vào chùa Keo (Thái Bình) tu học. Năm Tân mão 1351 ông thi đỗ Thái học sinh lúc mới 21 tuổi nhưng không ra làm quan, mà tu ở chùa Nghiêm Quang thuộc xa Cẩm Sơn, huyện Cẩm Bình cùng tỉnh, chuyên tâm nghiên cứu y học, giáo lý, ông lấy vườn chùa làm cơ sở trồng cây thuốc. Về sau…    read more 

Mạc Đĩnh Chi

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh Canh Thìn 1280 – Canh Dần 1350 Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Anh tông, tự Tiết Phu, quê làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Năm Giáp thân 1304 ông đỗ Trạng nguyên năm 24 tuổi, vua thấy tướng mạo xấu có ý chê ông dâng bài phú Ngọc tỉnh liên (Sen giếng ngọc) khiến vua khâm phục. Ông làm quan trải ba triều Anh tông, Minh tông và Hiến tông, thăng đến Tả bộc xạ Đại liêu ban. Tính ông liêm khiết, được sĩ phu trọng vọng, ông từng đi sứ Trung Quốc hai lần, được các danh sĩ nước ngoài khen ngợi, khâm phục. Năm Canh dần 1350 ông mất, thọ 70 tuổi ông vốn dòng dõi Mạc Hiển Tích. Đến đời Mạc Đăng Dung là cháu bây đời của ông lên ngôi dựng nước…    read more 

Lý Tế Xuyên

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ, tác giả đời Trần Nhân tông, không rõ năm sinh, năm mất và quê quán. Ông là người nổi tiếng văn chương đương thời có tài chính trị, nhưng không màng công danh, làm quan chỉ giữ một chức vụ khiêm nhường là Thủ thư (như Giám đốc Thư viện ngày nay). Tương truyền, ông soạn nhiều sách, nay đã thất lạc, ngày nay chỉ còn lưu lại bộ Việt điện u linh tập. Sách ghi các chuyện dật sử, danh nhân, kinh dị… gồm ba mục. 1. Nhân quân (các vua chúa): Hai Bà Trưng, Sĩ Nhiếp, Triệu Quang Phục… 2. Nhân thần (các bề tôi): Lý Ông Trọng, Phạm Cự Lượng, Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt… 3. Hạo khí anh linh (anh linh tỏa rộng): Truyện thần núi Tản Viên, thần Bạch mã… Đây là…    read more 

Lý Đạo Tái

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Huyền Quang Năm sinh Giáp Dần 1254 – Giáp Tuất 1334 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Thiền sư đời Trần, pháp danh Huyền Quang (đừng lầm với Trần Đạo Tái là con trai của Thái sư Trần Quang Khải) tổ thứ ba phái Thiền học Trúc Lâm (tổ nhất là Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân tông, tổ thứ hai là Pháp Loa tôn giả Đồng Kiên Cương). Quê làng Vạn Tải, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay là làng Vạn Ti, huyện Gia Lương, tỉnh Bắc Ninh). Năm Giáp tuất 1274 ông đỗ khoa thi hương lúc 20 tuổi, năm sau (1275) đỗ đầu khoa thi hội, được bổ làm việc ở Viện nội Hàn, từng ứng tiếp sứ Trung Quốc, nổi tiếng văn chương. Nhưng chẳng bao lâu ông từ chức xuất gia đầu Phật. Thiền sư Pháp Loa tận…    read more 

Lê Văn Hưu

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh Canh Dần 1230 – Nhâm Tuất 1322 Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ, sử gia đời Trần Thái tông, quê xã Phủ Lí, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hoá (nay là thôn Phủ Lí Trung, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá). Năm Đinh mùi 1247 ông đỗ Bảng nhãn, 17 tuổi làm pháp quan, giữ việc hình luật, rồi làm đến Thượng thư bộ Binh, tước Nhân Uyên Hầu. Đến đời Thánh tông, ông sung chức Học sĩ Viện Hàn lâm, kiêm Tu viện Quốc sử, phụng chỉ soạn bộ Đại Việt sử kí. Sách soạn xong trong năm Nhâm thìn 1272, gổm 30 quyển, chép từ đời Triệu Võ đế đến đời Lý Chiêu hoàng. Bộ sử này đã được vua Trần Thánh tông ban chiếu khen thưởng tác giả đã dày công biên soạn. Ngoài ra ông…    read more 

Lê Tắc

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Lê Trắc – Cảnh Cao – Đông Sơn Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Sử gia, có sách chép là Lê Trắc người đời Trần Thái tông, không rõ năm sinh, năm mất, tự là Cảnh Cao, hiệu Đông Sơn, quê ở Ái Châu, Thanh Hóa. Ông nguyên là họ Nguyễn, được người cậu là Lê Phụng nuôi, nên mới đổi thành họ Lê. Thời trẻ tuổi ông làm tham mưu cho Chương Hiến Hầu Trần Kiện (cháu nội Trần Thái tông), sung chức trấn thủ Nghệ An. Năm Ất dậu 1285, quân Nguyên xâm lược nước ta, Trần Kiện đầu hàng về Bắc Kinh, ông đi theo. Khi đoàn xe tù đi gần tới Lạng Sơn, gặp quân Trần chặn đánh, Trần Kiện bị bắn chết, ông chạy sang Trung Quốc theo giặc. Từ đó được vua Nguyên cho làm quan, ngụ ở…    read more 

Lê Quát

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Bá Đạt – Mai Phong Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ, tác giả đời Trần Minh tông, tự Bá Quát (có sách chép là Bá Đạt) hiệu Mai Phong, dòng dõi Thái sư Lê Văn Thịnh. Không ró năm sinh, năm mất, quê làng Thú Lý, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Ông là học trò xuất sắc của Châu An (Chu Văn An), thi đỗ Thái học sinh, làm Tử tư lang kiêm Hàn lâm viện phụng chỉ. Ít lâu, thăng Thượng thư Hữu bật nhập nội hành khiển (như Thủ tướng). Ông cùng Phạm Sư Mạnh nổi tiếng văn chương ngang nhau, và cùng một ý chí tôn sùng học thuật chân chính, bài bác những điều mê tín không tưởng. Bài văn bia ở chùa Thiện Phước, Bắc Giang (Hà Bắc), bộc lộ tâm tình ông: Đạo Phật lây…    read more 

Lê Phụ Trần

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Lê Tần Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng đời Trần Thái tông, không rõ năm sinh, năm mất. Có sách chép nguyên tên là Lê Tần, hoặc Lê Tân Trần, sau được Trần Thái tông ban tên là “Phụ Trần” để tưởng thưởng công lớn trong cuộc kháng Nguyên giữ nước. Ông người ở Ái Châu (Thanh Hóa), làm Ngự sử trung tướng. Đinh tị 1257, ông nổi tiếng trong nhiệm vụ bảo giá Thái tông lui quân sang sông Lô, kháng cự mãnh liệt với quân Nguyên. Yên giặc, Thái tông phong ông làm Ngự sử Đại phu, gả bà hoàng hậu cũ là Lý Chiêu Hoàng cho ông. Sau đó, ông lãnh mệnh đi sứ nhà Nguyên bàn về việc triều cống, thông hảo. Khi về thăng làm Thủy quân đại tướng công. Đời Thánh tông năm Giáp tuất 1274…    read more 

Lê Hiến Phủ

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh … – Kỉ Mão 1399 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Duệ tông, không rõ năm sinh và quê quán. Ông đỗ Bảng nhãn, tính khảng khái, trung trực. Khoảng năm Kỉ mão 1399, ông cùng với Trần Nguyên Hãn, Trần Khát Chân, mưu cuộc lật đổ nhà Hồ lập lại nhà Trần. Việc không thành, ông bị giết, trước khi chết ông có thơ tuyệt mạng: “Thốn đao trừ tán thiên đại bạch, Nhất tâm báo quốc quỉ thần tri.” Dịch Tấc dao trừ tàn trời đất rõ,Một lòng báo quốc quỉ thần hay.

Lê Giác

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Con danh sĩ Lê Quát quê ở Đông Sơn, Phủ Trinh, tỉnh Thanh Hóa. Đời Trần Duệ tông, ông làm Ninh phủ sứ ở Nghệ An. Bấy giờ, Duệ tông thân chinh Chiêm Thành, tử trận, Trần Hiệp hàng giặc. Năm Đinh tị 1377, nguời Chiêm đưa Hiệp về Nghệ An lập làm vua, ông phản kháng quyết liệt, liền dàn quân đóng giữ ở yếu điểm Đại Hoàng. Giặc chiêu dụ, ông lớn tiếng mạt sát. Vua Chiêm là Chế Bồng Nga tiến đánh, ông sa cơ bị bắt, không khuất phục và mắng chửi thẳng vào mặt quân thù. – Ta là trọng thần nước lớn, há đi quì lạy ngươi là dân rợ nhỏ sao? Giặc giết ông chết. Về sau quân dân ta bình được Chiêm Thành, vua Trần tưởng niệm ông, xưng tặng là “Mạ…    read more 

Khâm Từ Bảo Khánh

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Ái nữ Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, Hoàng hậu vợ Trần Thánh tông, mẹ Trần Nhân tông. Bà nhân đức hiền hậu, tướng mạo trang nghiêm, phong cách khiến người người đều cảm phục, bà lại gan dạ khác thường. Sử chép: “Thượng hoàng thường ngự xem cuộc đấu voi ở sân rồng. Một hôm có con voi sổng, chạy sấn lên điện. Kẻ tả hữu đều kinh hoàng chạy táo tác, duy có một mình bà ngồi yên, vô hại. Lại một hôm, Thượng hoàng sai quân sĩ đem chuồng cọp ra, rồi ngự lên lầu mà xem. Cọp bỗng sổng chạy đâm sầm lên thang lầu, bà vẫn thản nhiên không sợ hãi gì, ngồi chờ quân sĩ đuổi cọp vào chuồng”. Trong triều, ngoài nội, không ai không ca ngợi đức độ và lòng can đảm…    read more 

Huyền Trân

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Công chúa, con gái Trần Nhân tông, em gái Anh tông, không rõ năm sinh, năm mất. Từ năm 1293, Nhân tông thoái vị, truyền ngồi cho con là Anh tông, rồi ra tu ở núi Yên Tử. Đến năm Tân sửu 1301, nhân có phái bộ Chiêm Thành sang giao hảo, Thượng hoàng Nhân tông được mời du ngoạn nước Chiêm. Trần Nhân tông Chấp thuận, theo chân phái đoàn, đến sống trong cung điện vua Chiêm của Chế Mân (Jaya Sinbavarman II) ngót 9 tháng. Rồi khi chia tay trở về nước nhà, cảm lòng Chế Mân hậu đãi, Thượng hoàng Nhân tông hứa gả Công chúa Huyền Trân cho (mặc dầu Chế Mân đã có vợ chính thất, người xứ Java, mĩ hiệu là hoàng hậu Tapasi). Từ ấy, Chế Mân vẫn thường sai sứ sang tỏ…    read more 

Hoàng Cự Đà

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Người đời Trần Thái tông, được hầu bên vua, tính nhỏ mọn không ra gì, nhưng vua Trần vẫn yêu chuộng. Trước kia, khi Trần Thái tông cho tả hữu ăn quả am la (xoài!) không cho Hoàng Cự Đà. Đến khi đánh nhau với quân Nguyên ở Đông Bộ Đầu, Cự Đà đi thuyền trốn trước, đi đến Hoàng Giang gặp Thái tử, Cự Đà tránh mặt. Các quan gọi ông hỏi: – Quân Nguyên ở đâu? Cự Đà nói: – Không biết, cứ hỏi nguời ăn quả am la thì biết. Thái tử đem việc ấy tâu lên vua, xin giết đi để răn bảo kẻ bất trung. Thái tông nói: “Xưa có Dương Châm không được ăn thịt dê đến nỗi thua về quân Trịnh. Tội Cự Đà là lỗi ta, tha chết cho y, cho theo…    read more 

Hồ Tông Thốc

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Nghệ An Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Duệ tông, không rõ năm sinh, năm mất, quê làngThổ Thành, phủ Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, sang cư ngụ xã Vô Ngại, huyện Đường Hào (sau là phủ Mĩ Hào) tỉnh Hưng Yên (nay vẫn là tỉnh Hưng Yên). Năm Nhâm tí 1372, ông đỗ Thái học sinh làm An phủ sứ, ông có sang sứ nhà Minh. Năm Bính dần 1386, làm Học sĩ Viện Hàn lâm, kiêm chức Thẩm hình viện sự. Đến khi Hồ Quí Ly truất phế Trần Thiếu đế, ông cáo quan lui về, hơn 80 tuổi mới mất, còn để lại các sách: – Thảo nhàn hiệu tần tập– Việt sử cương mục.– Việt Nam thế chí– Phú học chỉ nam Ông còn có nhiều bài thơ được truyền tụng như: Qua miếu Hạng Võ, Tặng Nuyễn Phi Khanh….    read more 

Hồ Huyền Quy

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Xử sĩ cuối đời Trần, không rõ năm sinh, năm mất, tác giả tập truyện thơ Trinh thử. Ông có tài văn thơ. Nhân thời cuộc rối rắm, lại không phục Hồ Quí Ly lúc ấy đang nắm quyền chính, có ý khuynh đảo nhà Trần, ông lánh mình ở ẩn. Tập thơ Trinh thử của ông còn được lưu truyền, vốn ngụ ý châm biếm Quí Ly và hoàn cảnh chính trị thời ấy. Tác phẩm bằng văn Nôm, 850 câu, thể lục bát. Tục gọi Thơ nàng chuột, có giá trị về luân lí và triết lí.

Hà Đặc

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Thủ lĩnh dân tộc miền núi. Không rõ năm sinh, năm mất. Năm Kỉ mão 1279, giặc Nguyên sang xâm lược, vượt sông Thiên Mạc, tiến binh đến huyện Phù Ninh. Ông đem dân binh lên núi Trĩ cố thủ, quân Nguyên đóng đồn ở động Cự Đà ông làm kế nghi binh để cầm chân giặc rồi bện tre làm bù nhìn cho mặc áo quần giống như người thật, hằng đêm dàn đám bù nhìn ấy ra. Giặc Minh nghi không dám giao chiến. Chẳng bao lâu quân tiếp viện kéo đến, ông hiệp sức đánh phá, giặc tan vỡ. Ông đuổi theo đến vùng A Lạc, rồi bắc cầu nổi sang sông, đánh đuổi cho kì quân địch tan vỡ mới thôi. Em ông là Hà Chương cũng nổi danh anh hùng liệt sĩ kháng Nguyên.

Hà Chương

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Chí sĩ đời Trần Nhân tông, không rõ năm sinh, năm mất ông cùng với anh là Hà Đặc nỗ lực kháng Nguyên, đánh nhau với giặc nhiều trận oanh liệt. Sa cơ, ông bị giặc bắt, chúng dụ hàng, ông một mực cự tuyệt. Rồi lừa lúc chúng bất cẩn trong việc giam giữ, ông vượt nguc, lấy theo một số cờ và quân trang của giặc trốn về dâng lên chủ tướng, xin dùng cho quân mình trá hình làm quân địch để trà trộn tấn công chúng. Mưu kế thành tựu, giặc vỡ tan sau nhiều trận đột kích dữ dội do ông chỉ huy.

Hỗ trợ