Loading

Nhà Trần (1225-1400)

Trần Khánh Dư

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh … – Kỉ Mão 1339 Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng, Thiên vương đời Trần Nhân tông tước Nhân Huệ vương, con của Thượng tướng Trần Phó Duyệt, quê huyện Chí Linh (nay thuộc tỉnh Hải Dương). Ông say mê sách vở, giỏi binh thư, được Trần Thánh tông nhận làm con nuôi (Thiên tử nghĩa nam: con nuôi vua) phong làm Phiêu kị Đại tướng quân, tước Thượng Vị Hầu. Sau vì có sự va chạm với gia đình Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, ông bị cách hết quan tước, tịch thu tài sản, đuổi về làm dân. Ông nhẫn nhục lui về sống ở quê nhà có lúc làm nghề đốt than, bán than (do đấy có thuyết gán cho ông là tác giả bài thơ “Người bán than”, thật ra chưa hẳn ông là tác giả). Tháng 10…    read more 

Trần Khâm

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Trần Nhân Tông Năm sinh Mậu Ngọ 1258 – Mậu Thân 1308 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Còn gọi là Trần Sâm, hay Trần Khâm. Vua thứ ba nhà Trần, miếu hiệu Nhân tông, Thiền gia, cũng là nhà Phật học đứng đầu Trúc Lâm tam tổ, phải Thiền tông Yên Tử. Sinh ngày 11-10 Mậu ngọ (7-2-1258), con trưởng Thánh tông. Năm Mậu dần 1278 ông lên ngôi, cùng với cha và các đại thần Trần Quốc Tuấn Trần Quang Khải chấn chỉnh việc nước vượt khó khăn, hai lần đánh tan quân Nguyên – Mông xâm lược (1285-1287). Triều đại ông nổi bật tinh thần quân dân đại đoàn kết, nổi tiếng qua hai cuộc Hội nghị Diên Hồng và Bình Than. Năm Quí tị 1293 ông nhường ngôi cho con là Trần Thuyên (tức Anh tông) làm Thái Thượng hoàng,…    read more 

Trần Ích Tắc

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Con thứ Trần Thái tông tước Chiêu Quốc vương, không rõ năm sinh năm mất. Tương truyền Trần Thái tông nằm mơ thấy sinh con quí. Ông sinh ra, ở trán có dấu vết như con mắt, đúng như hình dạng người ba mắt mà vua mơ thấy. Ông có tài văn thơ, khéo biết nạp dụng kẻ sĩ đến với ông và có mở trường Chiêu sinh đông đảo. Kịp khi quân Mông Nguyên sang xâm lược (1285, Ất dậu) ông ta đầu hàng quân Nguyên, rồi theo chúng về Trung Quốc, ngụ ở Hán Dương (thuộc tỉnh Hồ Bắc). Lúc đầu vua Nguyên phong ông ta làm An Nam Quốc vương, định dùng ông ta làm con bài để thi hành mưu chước xâm lược lần nữa nhưng thất bại, sau chỉ phong làm Bình chương ở Hồ…    read more 

Trần Hoảng

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Trần Thánh Tông Năm sinh Canh Tí 1240 – Canh Dần 1290 Tỉnh thành Nam Định Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Vua thứ hai nhà Trần, tục danh là Trần Hoảng miếu hiệu Thánh tông, con trưởng Thái tông và Thuận Thiên công chúa họ Lý. Sinh ngày 13-10-1240 tại làng Tức Mặc, phủ Thiên Trường, tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Nam Định). Ông ở ngôi 21 năm, truyền ngôi cho con là Nhân tông (Trần Khâm) rồi làm Thái thượng hoàng. Khi quân Nguyên – Mông xâm lược nước ta lần II và III (1285-1288) ông cùng vua con lãnh đạo cuộc kháng chiến thắng lợi. Sau đó, ông lui về Bắc cung tu Phật, chuyên tâm soạn kinh sách Phật giáo. Năm Canh dần 1290 ông mất (3-6 Dương lịch) hưởng dương 50 tuổi. Còn để lại các tác phẩm chính: – Di hậu…    read more 

Trần Hạo

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Trần Dụ Tông Năm sinh Bính Tí 1336 – Kỉ Dậu 1369 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Vua nhà Trần, tên thật là Trần Hạo còn có tên là Cảo, lên ngôi tức Dụ tông con thứ 10 của Trần Minh tông, quê ở làng Tức Mặc. Ông ở ngôi 28 năm, đổi hiệu năm 2 lần: – Thiệu Phong 1341-1357. – Đại Trị 1358-1369. Trong những năm ông trị nước, mất mùa xảy ra liên tiếp, chính trị đổ nát nhân dân nhiều nơi nổi lên chống lại triều đình. Nhà Trần bắt đầu suy sụp từ đó. Năm Kỉ dậu 1369 ông mất, hưởng dương 33 tuổi. Ông có soạn bộ Trần triều đại điển Bài Thư hoài của ông tỏ chí: “Đường Việt khai cơ lương Thái tông. Bi xưng Trinh Quán, ngã Nguyên Phong. Kiến Thành tu tử, An…    read more 

Trần Cảnh

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Trần Thái Tông Năm sinh Mậu Dần 1218 – Đinh Sửu 1277 Tỉnh thành Nam Định Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Còn có tên khác là Bồ, Vua mở nghiệp nhà Trần, Thiền gia, miếu hiệu Thái tông sinh ngày 16-6 năm Mậu dần (17-7-1218). Quê làng Tức Mặc, phủ Thiên Trường thuộc huyện Mĩ Lộc, tỉnh Nam Định, ông là con của ông Trần Thừa và bà Lê Thị Phong. Ông lên ngôi vua từ năm 1225, do vợ là Lý Chiêu Hoàng trao nghiệp nhà Lý cho ông kế thừa dưới sự giúp đỡ, sắp đặt của người chú là Thái sư Trần Thủ Độ. Triều đại ông việc chính trị, văn hóa tôn giáo đều cực thịnh. Chính ông cũng chuyên tâm nghiên cứu Phật học và sùng mộ Đạo Phật nhưng không xem thường cái học của các trường phái khác. Học thuật…    read more 

Trần Bình Trọng

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh Kỉ Mùi 1259 – Ất Mùi 1295 Tỉnh thành Nam Định Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng đời Trần Nhân tông, tổ tiên vốn họ Lê, dòng dõi Lê Đại Hành đến đời ông nội ông làm quan đời Trần Thái tông được cho theo họ vua, nên đổi ra họ Trần. Quê xã Bảo Thái, huyện Thanh Liêm (nay thuộc tỉnh Nam Định). Ông có huân công, được phong tước Bảo Nghĩa vương. Khi quân Nguyên sang cướp nước, kinh đô Thăng Lengthy thất thủ ông lãnh nhiệm vụ ở lại Thiên Truờng để ngăn chận quân của Thoát Hoan, trong khi Hưng Đạo vương rước vua Trần và Thái thượng hoàng ra Hải Dương chuẩn bị lực lượng chống ngoại xâm. Ngày 21-1 Ất mùi (1295) ông chỉ huy một cánh quân chống với quân Nguyên ở bãi Tức Mặc (thuộc huyện Đông An)….    read more 

Trần Anh Tông

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Trần Thuyên Năm sinh Bính Tí 1276 – Canh Thân 1320 Tỉnh thành Nam Định Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Vua thư tư nhà Trần, tên thật là Trần Thuyên, miếu hiệu Anh tông, con trưởng Trần Nhân tông (Trần Khâm). Sinh ngày 17-9 Bính tí (25-10-1276), quê làng Tức Mặc, huyện Mĩ Lộc, tỉnh Nam Định. Ông lên ngôi ngày 9-3 Quí tị (16-4-1293) 1úc 17 tuổi. Khi làm vua ông đặc biệt ưu đãi các cựu thần có công trong cuộc đánh đuổi quân Nguyên Mông, và trân trọng sử dụng các bậc nhân tài. Việc chính trị, văn hóa, quân sự đời ông đều mở mang, tiến triển tốt đẹp. Ông ở ngôi 21 năm (1293-1314) theo gương các vua trước mà truyền ngôi cho con, rồi về chăm việc tu Phật, sáng tác thơ ca. Ngày 16-3 Canh thân (21-4-1320) ông mất, hưởng…    read more 

Sử Hy Nhan

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Hà Tĩnh Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Nhà sử học đời Trần, không rõ năm sinh, năm mất. Ông nổi tiếng văn thơ và làu thông kinh sử, nên được vua ban họ Sử không rõ họ thật, quê ở huyện Phi Lộc, Châu Hoan tức tỉnh Nghệ An (nay là huyện Can Lộc, thuộc tỉnh Hà Tĩnh). Ông đỗ Trạng nguyên đời Trần Duệ tông, làm đến Hành khiển tri kinh diên tức quan chức trông nom việc giảng sách kinh sử cho vua. Trong Quần hiền phú tập còn ghi lại một bài phú Trảm xà kiếm (Gươm chém rắn) của ông, từ nội dung đến hình thức đều đặc sắc.

Phạm Nhân Khanh

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Cổ Sơn Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Duệ tông, hiệu Cổ Sơn. Ông xuất thân tiến sĩ, nổi tiếng văn chương. Làm quan đến Giám tu quốc sử, kiêm An phủ sứ lộ Lạng Sơn, từng được cử đi sứ Trung Quốc mấy lần. Tính ông tiết tháo, ngay thẳng, sống mộc mạc bình dị nên được sĩ phu quí trọng. Thơ ông chỉ còn truyền một số bài sưu tập trong bộ Toàn Việt thi lục gồm có: – Hộ bái sơn lăng hồi kinh (Hầu vua bái yết sơn lăng trở về kinh) – Phụng Bắc sứ cung ngộ và Hello lăng đại tưởng nhật hữu cảm (cảm xúc nhân gặp ngày giỗ vua Duệ tông trong lúc phụng mệnh đi sứ phương Bắc). – Du xuân (chơi xuân) – Phật tích liên trì (Ao sen chùa…    read more 

Phạm Ngũ Lão

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh Ất Mão 1255 – Canh Thân 1320 Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng đời Trần, quê làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hải Dương. Ông tài kiêm văn võ, được Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn tin cẩn, gả con gái nuôi và tiến cử với triều đình giữ chức Hạ phẩm phụng ngự, rồi thăng Quản hữu vệ thánh dực giản. Trong hai cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên, ông dày công lao lần lượt giữ các chức: Hữu Kim ngô vệ Đại tướng quân, Thân vệ đại tướng quân, Điện súy thượng tướng quân, tước Quân Nội Hầu. Từng được ban phù vàng hình rùa và phù vàng hình hổ. Năm Canh thân, tháng 11 âm lịch (12-1320) ông mất thọ 65 tuổi. Thơ văn ông nay chỉ còn truyền tụng hai…    read more 

Phạm Cụ Trích

Tháng Ba 2, 2021 |

Năm sinh … – Đinh Tị 1275 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Võ tướng đời Trần Thái tông, Năm Đinh tị 1257, quân xâm lược Nguyên tấn công dữ dội, ông cùng Lê Phụ Trần đảm nhận nhiệm vụ hộ giá Trần Thái tông lui quân tạm lánh. Đến gần bến Lãnh Mĩ, vùng sông Lô, vẫn còn bị một toán quân Nguyên đuổi theo rất gấp. Giữa cơn nguy biến, ông tình nguyện ở lại ngăn quân giặc, để Lê Phụ Trần bảo giá Thái tông xuống thuyền vượt sông. Giặc đuổi tới nơi, vừa kịp thuyền ra khỏi, chúng dùng cung tên bắn theo như mưa. Lê Phụ Trần truyền giở vân thuyền làm mộc che đỡ. Trong khi ấy, ông cùng một nhóm nhỏ quân cảm tử cố sức ngăn chống giặc, nhờ thế, đoàn thuyền bảo giá đi thoát. Cầm chân…    read more 

Phạm Cư Sĩ

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Nghĩa sĩ đời Trần Thái tông, quê huyện Đông Triều, tỉnh Hải Dương. Trần Thủ Độ sau khi giúp Trần Cảnh chiếm ngôi vua của Lý Chiêu Hoàng, đã có nhiều hành động tàn bạo đối với dòng họ Lý. Trung thành với nhà Lý, ông bàn mưu với Đoàn Thượng chống Trần Thủ Độ nhưng không chống nổi, thua quân ở làng Yên Nhân. Ông cũng tự cầm quân chống với tướng của Trần Thủ Độ là Nguyễn Nộn nơi Cẩm Giàng, bị tử thương chạy đến làng Hoạch Trạch thì chết. Tại làng Hoạch Trạch và làng quê của Đoàn Thượng là Hồng Thị đều có đền thờ ông và Đoàn Thượng. Hai nơi ấy hãy còn di tích. Trong Vũ trung tùy bút, Phạm Đình Hổ có lời bình luận: “Trần Thủ Độ âm mưu tuyệt hết…    read more 

Phạm Bân

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Phạm Công Bân Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Có sách chép là Phạm Công Bân, Danh y đời Trần Anh tông, không rõ năm sinh, năm mất, quê ở Tri Minh, huyện Cẩm Giang, tỉnh Hải Dương (nay là Cẩm Bình, thuộc tỉnh Hải Dương). Ông là cha vợ Hồ Quý Ly, ông ngoại Hồ Nguyên Trừng, dòng dõi làm nghề thuốc. Trần Anh tông vời ông làm chức Thái y, ông thường mua thuốc và lúa gạo trữ tại nhà sẵn lòng nuôi và chữa bệnh cho những người nghèo khổ, neo đơn. Gặp năm đói kém, bệnh hoạn lan tràn, ông càng hết sức cứu giúp, nhân dân đều xưng tụng công đức. Có lần ông gấp đi cứu một người đàn bà nghèo lâm bệnh ngặt, bất chấp lệnh vua truyền vào cung điều trị cho quý phi. Sứ giả…    read more 

Nguyễn Trung Ngạn

Tháng Ba 2, 2021 |

Tên khác Bang Trực – Giới Hiên Năm sinh Kỉ Sửu 1289 – Canh Tuất 1370 Tỉnh thành Hưng Yên Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Anh tông, thuở trẻ có tên là Cốt, tự Bang Trực, hiệu Giới Hiên, quê làng Thổ Hoàng, huyện Thiên Thi (sau đổi là Ân Thi), tỉnh Hưng Yên. Năm Giáp thìn 1304 ông đỗ Hoàng giáp mới 15 tuổi, năm 23 tuổi làm Giám quân, năm 25 tuổi (1314), được cử đi sứ nhà Nguyên cùng với Phạm Ngộ. Năm Kỉ tị 1329, ông theo Trần Minh tông đánh dẹp ở Đà Giang và phụng mạng soạn sách Thực lục về cuộc hành quân này. Năm Giáp tuất 1334 lại dự đánh giặc ở Lào. Năm Đinh sửu 1337 ông làm An phủ sứ Nghệ An, rồi làm Giám tu quốc sử ở Viện Quốc sử, ông cùng Trương…    read more 

Nguyễn Thuyên

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Văn thần, danh sĩ đời Trần Thái tông, không rõ năm sinh năm mất, quê làng Lai Hạ, huyện Thanh Lâm, tỉnh Hải Dương. Năm Bính thìn 1256 ông đỗ Thái học sinh, làm quan đến Thượng thư bộ Hình. Sử thường gọi ông là Hàn Thuyên vì theo sử chép: mùa thu năm Nhâm ngọ 1282, có cá sấu đến sông Phú Lương (Nhị Hà) hoành hành. Ông vâng lệnh triều đình lo đuổi loài cá dữ. Ông thảo một bài thơ đọc ở bờ sông, rồi ném xuống. Sau đó loài sấu đi mất. Vua cho việc ấy giống như Hàn Dũ ở Trung Quốc đã làm nên gọi ông theo họ Hàn (Hàn Thuyên). Ông là sĩ phu đầu tiên đem chữ Nôm dùng vào văn học, có Nguyễn Sĩ Cố và một vài người khác phụ…    read more 

Nguyễn Sĩ Cố

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ đời Trần Thánh tông, không rõ năm sinh năm mất và quê quán. Ông làm Thiên chương các học sĩ, Hàn lâm viện Thị độc học sĩ trong đời Minh tông. Tài văn học từng áp đảo các danh sĩ đương thời đặc biệt là ông rất khéo khôi hài, nên đời ví ông với Đông Phương Sóc. Ông cũng có công đề xướng việc dùng chữ Nôm trong thơ văn, phụ họa với Nguyễn Thuyên đề cao khả năng chữ Nôm trong tương lai văn hóa dân tộc. Ông sáng tác nhiều thơ phú quốc âm, tiếc không còn lưu truyền. Trong Tứ dân văn uyển có bài Vịnh Tần Thủy Hoàng. Phạm Sư Mạnh – bạn ông – có bài Quá An Phủ Nguyễn Sĩ Cố phần (Qua mộ An Phủ Nguyễn Sĩ Cố). “Tiêu tiêu…    read more 

Nguyễn Pháp

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Văn thần đời Trần Nghệ tông, không rõ năm sinh, năm mất. Ông giữ một chức quan nhỏ trong triều có tiếng văn học. Tác phẩm của ông nay chỉ còn truyền một bài phú chép trong Quần hiền phú tập. Bài Cần chính lâu phú (bài phú Lầu Cần Chính) của ông diễn tả công trình xây lầu Cần Chính trong đời Đường Huyền tông (Minh Hoàng) ở Trung Quốc, trước biết siêng lo việc chính trị, sau lại say đắm nữ sắc đến gây vạ loạn An Lộc Sơn. Đoạn kết sâu sắc: “Ư thử chi thời, an tri Minh Hoàng chi tâm, hồi bất sùng tư lâu chi tằng cấu, bồi tư lâu chi phí chỉ dã da? Ta phù: Hiệu thế nhân quân, ân giám bất viễn. Trị loạn chi cơ, quân tâm di chuyển. Cần…    read more 

Nguyễn Như Bật

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh sĩ, đời Trần Thuận tông, không rõ năm sinh năm mất. Ông giữ một chức quan nhỏ trong triều, có tiếng văn chương, tài đức được sĩ phu trọng vọng. Ông sáng tác văn học khá nhiều, nhưng nay thất lạc hầu hết, chỉ còn một bài phú chép trong Quần hiền phú tập đề là Quan Chu Nhạc phú (Bài phú xem nhạc nhà Chu), có những câu hàm ngụ kín đáo tâm sự lo buồn vận nước đang lúc đảo điên: “Thị dĩ: Quan Tiêu thiều chi vũ, nhi khả tri Thuấn đức chi lengthy. Văn quan thư chi loạn, tắc tư Chu Nam chi hóa; Thích Hoàn, Lại chi thủy, Tấc niệm Mục Dã chi công. Giai thẩm nhạc dĩ tri chính, hoài cổ đạo ư hồng mông. Hồi thị đương thời chi Tang Bộc, ích…    read more 

Nguyễn Khoái

Tháng Ba 2, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Trần (1225-1400) Danh tướng nhà Trần, không rõ năm sinh năm mất và quê quán. Ông từng tham gia ba lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược và lập được nhiều chiến công hiển hách. Tháng 4 năm Ất dậu 1285 vua Trần Nhân Tông sai Trần Nhật Duật, Trần Quốc Toản cùng ông đem quân chận đánh quân Nguyên ở Tây Kết. Cuộc chiến xày ra ở Hàm Tử quan, quân địch bị tiêu diệt hàng trăm tên. Trong trận Bạch Đằng Giang vào tháng 8 năm Mậu tí 1288, ông cùng các tướng dưới quyền chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã tạo nên một chiến thắng vang dội nhất trong lịch sử. Chính ông đã bắt sống được tướng địch là Áo Lộ Xích. Nhờ có công trạng ấy mà sau khi kết thúc…    read more 

Hỗ trợ