[22]-Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)[23]-Pháp đô hộ (1883-1945)Nhân Vật Lịch SửThời kỳ lịch sửViệt Nam

Trần Thuyết

Năm sinh Đinh Tị 1857- Mậu Thân 1908
Tỉnh thành Quảng Nam
Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)
– Pháp đô hộ (1883-1945)

Liệt sĩ, chiến sĩ phong trào Duy tân năm 1908, tục danh là Trùm Thuyết (vì ông giữ chức trùm làng) hay Mộc Thuyết (vì ông làm thợ mộc) quê làng Phước Lợi, tổng Phước Lợi, huyện Tam Kì, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc khu vực hồ Phú Ninh – đã bị ngập nước, xã Tam Sơn huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam).

Ông sinh trưởng trong một gia đình nông nghiệp và làm rừng gần mỏ vàng Bông Miêu phía tây nam Tam Kì, quanh năm suốt tháng chỉ sống trong miền rừng núi. Kịp đến những năm 1902-1908 phong trào cải cách Duy tân được tiến hành nhiều nơi ở các vùng quê Quảng Nam mà trong đó có nghĩa thục Chiên Đàn Phước Lợi, Tam Kì, Tiên Phước, Phước Lâm… đã có qui mô.

Tại làng Phước Lợi và các vùng lân cận, phong khí đã đổi mới bởi các trường học, các hội trồng cây (tiêu, chè, quế) ở các vùng núi này có điều kiện phát triển hơn so với các vùng đồng bằng.

Trần Thuyết chỉ là một viên chức làng hạng bét, chức này ngày nay gần như chức “tùy phái” ở phường, xã. Thế mà ai ngờ trong các chức vụ “hạ cấp” ấy lại hàm chứa một nỗi niềm lớn, một bầu nhiệt huyết vì dân vì nước.

Tam Kì là một phủ xa tỉnh lị Quảng Nam gần 50, 60 cây số, tri phủ làm chúa một địa bàn như cách li với tỉnh lị. Dân chúng nhiều năm lầm than vì bọn huyện phủ, tổng, lí; trong khi đó các đồn quân sự Trà Mi, Phương Xá giáp với miền Thượng nhằm án ngự, khủng bố nhân dân, cũng là nơi dựa của bọn quan lại tham nhũng, cường hào ác bá nương tựa để khủng bố dân lành.

Tháng 4 năm 1908, nhân dân trong tỉnh từ trong áp bức, ý thức được thảm trạng ấy (do phong trào Duy tân thức tỉnh) nên đã cùng nhau tổ chức các cuộc biểu tình đến các tòa sứ, tòa Đại lí, phủ lị, huyện lị đưa yêu sách xin giảm thuế bớt sưu để nhân dân có thể sống còn.

Riêng tại Tam Kì, tỉnh phái Đề đốc Trần Tuệ đến giám sát con đường từ Tam Kì đi Trà Mi (đường này nay bị ngập bởi hồ thủy lợi Phú Ninh) nhằm bảo vệ mỏ vàng Bông Miêu của người Pháp. Bọn tay chân Nam triều này đàn áp nhân dân nhất là những người cúp tóc, học chữ Quốc ngữ, mặc đồ Tây… Chúng bắt nhiều người tham gia phong trào đem về giam ở nhà nguc phủ.

Khi các cuộc biểu tình bùng nổ, Đề đốc Trần Tuệ và tay chân biết dân chúng căm ghét, trốn về phủ lị Tam Kì. Trần Thuyết dẫn đoàn biểu tình đến vây phủ xin viên tri phủ và đề đốc Trần Tuệ dẫn dân đi xin sưu.

Trong bài Cuộc kháng thuế ở Trung Kì năm 1908, Huỳnh Thúc Kháng ghi rõ lại sự kiện hào hùng này của người “anh hùng thảo dã” họ Trần:

“Tòa Đại lí cách phủ lị 3 cây số, biết dân thù oán Đề Tuệ, Đại lí đưa lính lên phủ đưa Tuệ về tòa. Khi ra cửa phủ, xe Đại lí đi trước, dân nhường lối đi, xe qua dân kéo theo. Trùm Thuyết người làng Phước Lợi kêu to “Dân ta xin quan Đại lí giao ông Đề để dân ăn gan”. Toàn dân đồng thanh “dạ” vang lừng. Đề Tuệ ngồi trên xe quá sợ hộc máu gục xuống về đến tòa Đại lí thì tắt thở.

Sau đó, Pháp dùng bạo lực dẹp các đoàn biểu tình, chúng bắt giam, rồi chém một số người dẫn đầu. Trần Thuyết bị bắt với bản án có câu:

“Thanh Thanh thực Đề đốc can, nhất hô nhi thất tổng chi dân giai ứng”.

Nghĩa:

(Trùm Thuyết) hô một tiếng đòi ăn gan Đề đốc, dân bảy tổng đều ứng đáp

Đến ngày hôm sau (16 tháng 4) ông bị xử chém tại đầu cầu Tam Kì (nay thuộc phường An Sơn, thị xã Tam Kì).

Bài liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button

Đã phát hiện chương trình chặn QUẢNG CÁO!

Xin hãy tắt chương trình chặn quảng cáo, bấm F5 (refresh) lại trang nếu trình duyệt không tự động..