Tên khác Ngọc Đường – Lương Giang – Hiến Đình
Năm sinh Canh Dần 1830 – Kỉ Sửu 1889
Tỉnh thành Nghệ An
Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)

Chí sĩ, Danh sĩ cận đại, hiệu Ngọc Đường, Lương Giang, biệt hiệu Hiến Đình, sinh ngày 23-3 Canh dần (10-5-1830) tại làng Quần Phương, tổng Lương Điền, huyện Đông Thành, tỉnh Nghệ An (nay thuộc huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An).

Nhà nghèo, mẹ mất sớm. Ông cố công học tập, năm 1864 đỗ tú tài nhưng mãi đến năm Đinh mão 1867 mới đỗ cử nhân, rồi Tân mùi 1871 đỗ tiến sĩ đã 41 tuổi.

Sơ bổ tri phủ Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Ít lâu đổi làm Đốc học tỉnh Bình Định, rồi về triều giữ chức Ngự sử, có lúc làm Biện lí bộ Hình.

Ông giàu lòng yêu nước, tính cương trực khảng khái, khi làm quan thường chỉ trích quan lại tham nhũng và kiên quyết xin triều đình hết sức lo chống giặc Pháp xâm lược.

Từ năm 1883-1885, ông về quê chuẩn bị khởi nghĩa chống Pháp, được Tôn Thất Thuyết cử làm Hiệp đốc quân vụ An Tĩnh (Nghệ An – Hà Tĩnh). Ông cùng Nguyễn Nguyên Thành, Lê Doãn Nhạ, Định Nhật Tân lập chiến khu ở Nghệ Tĩnh. Trong quân có những người chỉ huy giỏi nhu Đề Kiều, Đề Mậu, Lãnh Bảng, Đốc Nhạn…

Cuộc khởi nghĩa vang dậy cả vùng Nghệ Tĩnh tạo được nhiều trận thắng lớn. Ngày 2-4 năm Đinh hợi (25-7-1887) ông bị địch vây bắt đương lúc bị bệnh, chúng giải ông về nhà lao Vinh. Gần ba năm trong tù ông vẫn vững khí tiết, đến khi thả ra lại bị an trí tại Huế, ông mất vào năm 1889, thọ 64 tuổi.

Thơ văn ông còn lưu lại khá nhiều gồm trong bộ:

Ngọc Đường thi tập
Ngọc Đường văn tập

Cảm xúc khi đất nước bị rơi vào tay giặc cùng đám tay sai cúi đầu trước quân thù ông nói lên lời phẫn uất:

Thành trì phó mặc mấy thằng Tây
Thế cũng cân đai mũ với giày.
Một nước cơ đồ tan nát vậy,
Muôn dân đồ thán xót xa thay!
Những phường trở đậu ngồi trơ mắt,
Mấy lũ can thành đứng chấp tay.
Cơm nặng áo dày thì cũng thế!
Phong trần rứa mãi biết sao đây?

Ngọc Đường thi văn tập (1 quyển) do ông biên soạn.

Theo Gs. Trần Văn Giáp thì ở Thư viện Viện Sử học Hà Nội còn một bộ.

Tập sách này ghi chép tất cả thơ văn còn lại của ông. Sách không có tờ mặt, không thấy ghi chép theo những tài liệu nào. Đầu sách đề ngay Ngọc Đường thi tập nhất, Lương Điền tiến sĩ quan soạn rồi đến phần chép các bài thơ, không có tựa dẫn gì cả. Xem nội đung thấy có nhiều phần:

1. Ngọc Đường thi tập có khoảng 300 bài.

2. Biểu chương tấu nghị, Tự Đức nhị thập tứ niên. Từ đây trở xuống là phần Ngọc Đường văn tập

3. Thư từ bi văn trướng đối. Sau cùng có bài bạt của Trần Đăng Diễm. Theo bài bạt, tập thơ này được soạn tập sau khi tác giả mất, do người con của tác giả thu thập thơ văn của phụ thân, làm thành sách vào khoảng năm Thành Thái, Tân mão (1891).

Điều đặc biệt đáng chú ý ở tập thơ văn này là những bài tấu nghị, biểu của Nguyễn Xuân Ôn dâng lên vua Tự Đức hồi năm 1883 về việc phòng ngư chống quân xâm lược Pháp.

0 Shares:
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Chi tiết

Phạm Văn Tráng

Tên khác Nguyễn Văn Tráng Năm sinh … – Quí Sửu 1913 Tỉnh thành Thái Bình Thời kì…
Chi tiết

Nguyễn Bá Học

Năm sinh Đinh Tị 1857- Tân Dậu 1921 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Pháp đô hộ…
Chi tiết

Hồ Tùng Mậu

Năm sinh Bính Thân 1896 – Tân Mão 1951 Tỉnh thành Nghệ An Thời kì – Pháp đô…
Chi tiết

Trương Đăng Quế

Tên khác Diên Phương – Đoan Trai – Quảng Khê Năm sinh Giánp Dần 1794 – Ất Sửu…
Chi tiết

Tháp Chót Mạt

Tháp Chót Mạt là một tháp cổ tại ấp Xóm Mới, xã Tân Phong, huyện Tân Biên, tỉnh…