Tên khác Cách Pha – Trác Phong
Năm sinh Mậu Tí 1828 – Đinh Hợi 1887
Tỉnh thành Bắc Ninh
Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)
– Pháp đô hộ (1883-1945)

Chí sĩ yêu nước cận đại, hiệu Cách Pha, Trác Phong, quê làng Cách Bi, tục gọi là làng Gạch, huyện Quế Dương, tỉnh Bắc Ninh (nay là huyện Quế Võ). Vì từng giữ chức Tán Lý quân vụ chống Pháp, nên thường gọi là Tán Cao. Ông là con Tri huyện Nguyễn Hành. Cha mất sớm năm ông mới lên 4 tuổi. Mẹ ông bấy giờ mới ngoài 20 tuổi, có nhan sắc nên một hôm Lý trưởng làng Cổ Bi đón đường chòng ghẹo thô bỉ, chạm ngực bà. Bà căm giận nhưng cố nén lòng, dịu dàng bảo gã hãy chờ ít lâu đã. Nhẫn nhục nuôi con đến lên 10, tên Lý trưởng giục bà tái giá, bà ừ hữ cho qua. Đến ngày giỗ chồng đông đảo họ hàng, bà kể chuyện tên Lý trưởng thô bỉ bức bách bà, rồi cầm dao đâm cổ tử tiết. Mọi nguời đều cảm phục và ngỡ ngàng.

Nguyễn Cao được họ hàng tận tình giúp đỡ, nuôi cho ăn học. Năm Đinh mão 1867 ông đỗ cử nhân, sơ bổ Tri huyện Yên Dũng. Rồi thăng Tri phủ Lạng Giang; sau làm Bố chính Thái Nguyên.

Giặc Pháp xâm lăng, từ 1883-1886 ông cùng các nhân sĩ tổ chức kháng chiến, rồi sung chức Tán tương quân vụ (1886). Chống giặc ít lâu ông lui về ẩn náu trong Vùng phủ Ung Hòa, Hà Nội, vẫn tích cực hoạt động.

Năm Đinh hợi 1887 sa vào tay giặc, ông đâm bụng, moi ruột tử tiết, hưởng dương 59 tuổi.

Nguyễn Quang Bích có bài thơ khóc điếu ông khi hay tin ông hi sinh:

“Lâm nguy kiến tiết tự thung dung,
Tu đối thâu sinh ngữ cánh hùng.
Mạ khẩu vị năng đương nhất tử,
Dịch trường thí vấn thục phi trung.
Giải nguyên thanh giá văn chương ngoại,
Bất hủ tinh linh vũ trụ trung.
Bao điều thượng tu tha nhật sự,
Tranh vanh nghĩa liệt thất cuồng nhung.”

Bản dịch:

Nguy nan xử trí vẫn thung dung,
Chê kẻ tham sinh giọng nói hùng.
Mắng giặc người xưa tròn phận chết,
Moi lòng ông cũng tỏ gan trung,
Biết bao thanh giá ngoài khoa bảng.
Còn mãi tinh thần khoảng núi sông.
Quân giặc đứng trông đều hoảng sợ,
Mai này nước sẽ biểu dương ông.

0 Shares:
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Chi tiết

Hà Thọ Lộc

Năm sinh … – Kỉ Hợi 1599 Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Trịnh – Nguyễn (1533-1788)…
Chi tiết

Huỳnh Văn Trí

Tên khác Mười Trí Năm sinh Quí Mão 1903 – … Tỉnh thành TP Hồ Chí Minh Thời…
Chi tiết

Đèo Sa Mù

Đèo Sa Mù Đèo Sa Mù (Việt Nam) Đèo Sa Mù là đèo trên Đường Hồ Chí Minh…
Chi tiết

Tống Phúc Thiêm

Năm sinh … – Nhâm Dần 1782 Tỉnh thành Thanh Hóa Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập…