Tên khác Học Tốn – Uyên Mật
Năm sinh Quí Dậu 1753 – Mậu Thân 1788
Tỉnh thành Hà Tây
Thời kì – Trịnh – Nguyễn (1533-1788)

Danh sĩ cuối đời Lê, tự Học Tốn, hiệu Uyên Mật, con thứ hai Ngô Thì Sĩ, em ruột Ngô Thì Nhậm, quê làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay thuộc tỉnh Hà Tây).

Ông đỗ Hương tiến, Á nguyên (cử nhân thứ hai) làm đến Thiêm thư bình chương tỉnh sự. Thời cuộc biến động nhiều, gia tộc ông cũng trải lắm cơn biến cố trọng đại, trước sau ông vẫn cố gắng phụng sự nhà Lê trong lúc suy sụp. Ngoài ra ông còn dành nhiều thời gian sáng tác thơ văn và nhiều công trình nghiên cứu văn hóa nghiêm túc.

Năm Mậu thân 1788, khi nhận lệnh Chiêu Thống lên Lạng Sơn chiêu mộ quân lính, để chống nhau với Tây Sơn, đi đến huyện Phượng Nhỡn thì ông bị bệnh mất tại Gia Bình, 35 tuổi. Các tác phẩm của ông:

– Quốc sử tiệp lục
– Học Thi thi tập
– Học Thi văn tập
– Hoàng Lê nhất thống chí

Bộ Hoàng Lê nhất thống chí còn gọi là An Nam nhất thống chí (1 quyển). Theo Phan Huy Chú thì sách do Ngô Thì Chí soạn, người trong Ngô gia Văn phái phủ chánh.

Sách Hoàng Lê nhất thống chí, theo tên sách, có vẻ là một sách địa lí cổ đại, nhưng thực ra đó là một bộ lịch sử tiểu thuyết chép các sự việc xảy ra hồi cuối Lê, Trịnh, nhất là về họ Trịnh.

Xem thân thế tác giả trong Ngô gia thế phả ta sẽ thấy ông cố ý dùng hai chữ nhất thống đây để tỏ rõ bầu tâm sự của ông: tôn phù nhà Lê, nước ta từ Nam chí Bắc là một nước chỉ có thể có một vua là vua Lê, và nói lên họ Trịnh đã tiếm lạm chính quyền ấy.

Hoàng Lê nhất thống chí, Phan Huy Chú chỉ ghi là có 1 quyển, bản mà ta hiện còn ngày nay (Kí hiệu A.22 có 259 tờ; A2224 có 84 tờ) đúng như trong Ngô gia thế phả nói, có 7 hồi. Cũng theo Ngô gia thế phả, còn có Ngô Thì Du, tự Trưng Phủ, hiệu Văn Bác, có thi tập và tục biên sách Hoàng Lê nhất thống chí, 7 hồi. Vậy sách Hoàng Lê nhất thống chí, kì thủy do Ngô Thì Chí soạn, 7 hồi chép các chuyện về thời Trịnh Sâm đến khi hết họ Trịnh. Ngô Thì Du tiếp tục chép thêm 7 hồi phần sau, ghi các sự việc xảy ra từ lúc Chiêu Thống chạy sang cầu cứu triều Thanh (Trung Quốc) đến khi thi hài được đem về táng tại lăng Bàn Thạch ở Thanh Hóa.

Theo tác giả sách Tìm hiểu kho sách’ Hán Nôm thì ngoài bộ trên còn một bộ khổ giấy rộng do Nguyễn Hữu Thường in đầu năm 1899, ghi tác giả là Ngô Thì Thiến.

Có một điều đáng chú ý, sách Hoàng Lê nhất thống chí tuy chép từng hồi, theo lối tiểu thuyết Trung Quốc và cũng là loại tiểu thuyết lịch sử, nhưng nó khác hẳn với các tiểu thuyết lịch sử Trung Quốc. Các tiểu thuyết lịch sử của Trung Quốc, như các sách Tam quốc chí diễn nghĩa, Tây Hán diễn nghĩa… thì tác giả dựa trên sự kiện lịch sử đã có sẵn, thêu dệt thêm các chuyện cho vui, cốt đạt được ý nghĩ và tư tưởng của mình. Còn sách An Nam nhất thống chí của ta là do các tác giả ghi những việc mắt thấy tai nghe ngay thời đại đã và đang sống. Đây là bộ tiểu thuyết lịch sử gần với lịch sử Việt Nam vào thời ấy và cũng là một cuốn sách có giá trị nghệ thuật và lịch sử.

0 Shares:
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Chi tiết

Đinh Công Tráng

Năm sinh Nhâm Dần 1842 – Đinh Hợi 1887 Tỉnh thành Hà Nam Thời kì – Nhà Nguyễn…
Chi tiết

Phạm Ngô Cầu

Năm sinh … – Bính Ngọ 1786 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Trịnh – Nguyễn (1533-1788)…
Chi tiết

Dương Khuê

Năm sinh Kỉ Hợi 1839 – Nhâm Dần 1902 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Nguyễn…