[22]-Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)Nhân Vật Lịch SửThời kỳ lịch sửViệt Nam

Lê Quang Định

Tên khác Tri Chỉ – Cấn Trai
Năm sinh Kỉ Mão 1759 – Quí Dậu 1813
Tỉnh thành Thừa Thiên-Huế
Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883)

Văn thần, Danh sĩ đời Nguyễn sơ, tự Tri Chỉ, hiệu Cấn Trai, quê huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.

Mồ côi cha, nhà nghèo, ông theo anh vào Gia Định kiếm sống. Thông minh hiếu học, ông được một Đông y sĩ gả con gái và tận tình giúp đỡ. Ông học với cao sĩ Võ Trường Toản, tiến bộ nhiều, kết bạn với Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tịnh, về sau tiếng tăm lẫy lừng, được người đương thời xưng tặng là Gia Định tam gia. Lại nữa, thi xã Bình Dương do ông và các bạn thơ lập ra đương thời cũng được sĩ phu nức tiếng khen ngợi.

Năm Mậu thân 1788, khi Nguyễn Ánh chiếm lại Gia Định, mở khoa thi, ông và Trịnh Hoài Đức trúng tuyển, được cử làm Hàn lâm viện chế cáo, giữ việc biên soạn sổ sách. Ít lâu thăng Hữu tham tri, rồi thăng đến Thượng thư bộ Binh.

Khi Nguyễn Ánh lên ngôi vua (tức Gia Long), năm 1802 ông làm Chánh sứ sang Trung Quốc. Khi về thăng làm Thượng thư bộ Hộ.

Ông nổi tiếng văn chương, chữ đẹp thơ hay mà cũng có tài về hội họa. Lúc đi sứ tài năng ông từng được người Trung Quốc khen ngợi. Khoảng năm 1806, ông biên soạn bộ Hoàng Việt nhất thống dư địa chí.

Năm Quí dậu 1813 ông mất, hưởng dương 54 tuổi. Thơ ông gồm chung với thơ của Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tịnh in thành bộ Gia định tam gia thi tập. Ngoài ra, ông còn có tập Hoa nguyên thi thảo.

Các tác phẩm chính:

Hoàng Việt nhất thống dư địa chí
Gia Định tam gia thi tập
Hoa Nguyên thi thảo

Bộ Hoàng Việt nhất thống dư địa chí (10 quyển) do ông biên soạn; sách chép tay, mỗi quyển chép làm 1 tập (Thư viện Viện Sử học: HV. 528).

Đầu sách là bài biểu dâng sách của tác giả. Bài biểu này nói rõ lí do, phương pháp và thời gian biên soạn sách; đề niên hiệu Gia Long thứ 5.

Thứ đến Phàm lệ gồm sáu điều. Đại để nói sách Hoàng Việt nhất thông dư địa chí có 2 phần: Phần thứ nhất gọi là phần Dịch lộ ghi rõ đường di, mau chậm, dài ngắn từ Kinh thành vào đến Gia Định và từ Kinh thành (Huế) ra đến Thăng Long rồi đến ải Nam Quan (q. 1-4). Phần thứ hai gọi là phần Thực lục, ghi rõ các đường đi ở các trấn, từ đường cái quan đi ra, lấy lị sở các trấn làm nơi bắt đầu (q. 5-10). Ngoài ra còn nói rõ: chiều dài từng dặm (lí), từng tầm dùng trong sách như thế nào. Còn về phong tục thổ sản thì chỉ nói qua.

Như vậy, sách Hoàng Việt nhất thông dư địa chí là một bộ địa lí đầu tiên của triều Nguyễn Gia Long. Sách tuy sơ lược về môn địa lí cổ, nhưng về dịch lộ, đường đi và các tên trạm thì khá chính xác và rõ ràng.

Bài liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button

Đã phát hiện chương trình chặn QUẢNG CÁO!

Xin hãy tắt chương trình chặn quảng cáo, bấm F5 (refresh) lại trang nếu trình duyệt không tự động..