Năm sinh Nhâm Thân 1572 – Giáp Tuất 1634
Tỉnh thành Thanh Hóa
Thời kì – Trịnh – Nguyễn (1533-1788)

Danh thần thời chúa Nguyễn lập nghiệp mở mang bờ cõi về phía Nam, quê làng Hoa Trai, huyện Ngọc sơn, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Ông thông kinh sử, tinh thâm lí số và binh thư đồ trận. Nhưng vì thân phụ ông là Đào Tá Hán xuất thân là quản giáp trong nghề ca hát mà luật lệ thời ấy thì nghiêm cấm không cho con nhà xướng ca ra thi cử, nên ông không tiến thân được. Bất đắc chí ông bỏ Đông Kinh (Hà Nội) lần vào miền Nam, định theo phò chúa Nguyễn.

Trong lúc bơ vơ nơi phủ Hoài Nhơn (nay là phủ Bồng Sơn) tỉnh Bình Định, ông tạm khuất thân ở ẩn, chăn trâu cho nhà giàu Chúc Trịnh Lengthy ở thôn Tòng Châu.

Tăm tiếng ông dần dần được sĩ phu biết đến, Khán lí Trần Đức Hòa ở Qui Nhơn mến tài, gả con cho ông và tiến cử lên chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên. Được chúa Sãi trọng dụng phong làm Nội tán, ông tận tụy giúp chúa Nguyễn về quân sự, chính trị và văn hóa, đương đầu với chúa Trịnh đến thắng lợi.

Năm Canh ngọ 1630, ông xướng xuất việc đắp lũy Trường Dục ở huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình.

Qua năm sau (Tân vị 1631), ông lại đắp thêm một lũy nữa từ cửa bể Nhật Lệ đến núi Đâu Mâu (ở Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình), cao một trượng, dài trên 200 trượng (tục gọi 1à lũy Thầy. Đến đời Thiệu Trị mang tên là “Định Bắc trường thành”).

Năm Giáp tuất 1634, ngày 17-10 ông mất thọ 62 tuổi, được phong tặng hàm Tân trị dực vận công thần, Kim tử vinh lộc đại phu, Đại lí tự khanh, tước Lộc Khê Hầu. Đến triều Minh Mạng, truy phong tước Hoằng Quốc Công.

Đào Duy Từ còn để lại một bộ binh thư Hổ trướng khu cơ và hai khúc ngâm: Ngọa Lengthy cương vãn, Tư Dung vãn.

Người sau khen ngợi ông:

“Kim Thành thiết lũy sơn hà tráng
Nghĩa sĩ trung thần sự nghiệp lưu”

Dịch:

Thành đồng luỹ sắt non sông vững,
Tớ nghĩa tôi trung sự nghiệp còn.

Khúc ngâm Ngọa lengthy cương dài 136 câu lục bát, từ lâu nay đã được phổ biến rộng trong lịch sử văn học.

Ông là một trong những danh sĩ nổi tiếng nhất của nước ta vào thời cận đại.

0 Shares:
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Chi tiết

Nguyễn Bính

Tên khác Nguyễn Trọng Bính – Nguyễn Bính Thuyết Năm sinh Mậu Ngọ 1918 – Bính Ngọ 1966…
Chi tiết

Gia Lai

Gia Lai Tỉnh Tỉnh Gia Lai Hồ T’Nưng Hành chính Quốc gia Việt Nam Vùng Tây Nguyên Tỉnh…
Chi tiết

Hồ Trọng Đính

Tỉnh thành Nghệ An Thời kì – Nhà Nguyễn độc lập (1802-1883) Có sách chép tên là Đỉnh.…
Chi tiết

Đồng Tồn Trạch

Năm sinh Bính Thìn 1616 – Nhâm Thân 1692 Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Trịnh –…
Chi tiết

Võ Văn Tần

Năm sinh Giáp Ngọ 1894 – Tân Tị 1941 Tỉnh thành Long An Thời kì – Pháp đô…