Loading

Việt Nam Sử Lược

[VNSL5] Tổng kết

Tháng Hai 2, 2021 |

Tổng kết Tổng kết Sách Việt Nam Sử Lược này chép đến đây hãy tạm ngừng, để sau có tài liệu đầy đủ và các việc biến đổi ở nước Việt Nam này được rõ rệt hơn, sẽ làm tiếp thêm 189. Việc chép lịch sử cũng như việc dệt vải dệt lụa, dệt xong tấm nào mới biết tấm ấy tốt hay xấu, còn tấm đang dệt, chưa biết thế nào mà nói được. Ta chỉ biết rằng các dây sợi dệt tấm Nam sử này còn dài, người dệt tuy phải lúc đau yếu, bỏ ngừng công việc, nhưng còn mong có ngày khỏe mạnh lại dệt thêm, có lẽ lại dệt được tốt đẹp hơn, cũng chưa biết chừng. Mặc dù nước Việt nam hiện nay được hoàn toàn độc lập nhưng sự hay dở tương lai chưa biết ra thế nào? Song người bản quốc phải…    read more 

[VNSL5] Chương XVI. Công việc của Bảo hộ

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XVI. Công việc của Bảo hộ (Thực chất, theo chính sử hiện nay, đây là hành động vơ vét, cướp bóc nhân lực, tài lực của nước ta sau khi cuộc xâm lược đã tạm thời ổn định) 1. Đà nẵng, Hà Nội và Hải Phòng thành đất nhượng địa Từ khi sự đánh dẹp ở các nơi đã yên rồi, các viên Tổng đốc toàn quyền lần lượt sang kinh doanh việc Đông Pháp và lo mở mang về đường chính trị, kinh tế và xã hội theo chính sách của nước Pháp. Tháng ba năm mậu tí (1888) tức là năm Thành Thái nguyên niên, ông Richaud sang làm Tổng đốc toàn quyền. Tháng tám năm ấy, Triều đình ở Huế ký giấy nhường hải cảng Đà Nẵng, thành thị Hà Nội, và Hải Phòng cho nước Pháp để làm đất…    read more 

[VNSL5] Chương XV. Việc đánh dẹp ở Trung kỳ và ở Bắc kỳ

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XV. Việc đánh dẹp ở Trung kỳ và ở Bắc kỳ (Theo chính sử hiện nay, thực chất là cuộc đàn áp phong trào Cần Vương của thực dân Pháp) 1. Việc đánh dẹp ở các nơi Trong khi thống đốc Paul Bert xếp đặt mọi việc ở Bắc Kỳ, thì ở Trung kỳ quân Cần vương ở các tỉnh vẫn đánh phá. Quân Pháp phải tìm cách mà đánh dẹp cho yên. Ở mạn Bình Thuận, Phú Yên thì thiếu tá De Lorme và viên Công sứ Aymonier cùng với Trần Bá Lộc đem lính Tây và lính Nam kỳ ra đánh dẹp. Trần Bá Lộc đem lính Tây và lính Nam Kỳ ra đánh dẹp. Trần Bá Lộc dùng cách dữ dội, chém giết rất nhiều, bởi vậy đất Bình Thuận không bao lâu mà yên; rồi đem quân ra dẹp…    read more 

[VNSL5] Chương XIV. Loạn ở Trung kỳ

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XIV. Loạn ở Trung kỳ (Theo chính sử hiện nay, thực chất là phong trào Cần Vương chống lại thực dân Pháp) 1. Thống tướng De Courcy vào Huế Việc đánh nhau với Tàu xong, thì tức là cuộc bảo hộ ở nước Nam thành. Nhưng ở các nơi, những quan cũ ta còn chống nhau với quân Pháp, mà ở Huế thì Nguyễn Văn Tường và tôn Thất Thuyết chuyên chế đủ mọi đường. Tháng 9 năm giáp thân (1884), hai ông ấy đem ông Dục Đức giam vào nhà tối, không cho ăn uống để chết đói, đổ tội cho là thông mưu với giặc. Hai ông ấy lại mộ quân tập lính và lập đồn Tân Sở ở gần Cam Lộ thuộc tỉnh Quảng Trị, đem đồ báu ngọc vàng bạc ra đấy, phòng khi có việc gì thì đem…    read more 

[VNSL5] Chương XIII: Chiến tranh với nước Tàu

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XIII: Chiến tranh với nước Tàu 1. Trận Bắc Lệ Ở Bắc kỳ thì quân Pháp tưởng là việc hoà ước với nước Tàu đã xong, chỉ còn đợi ngày quân Tàu rút về, thì lên thu nhận lấy thành Lạng Sơn, Cao Bằng và Lao Kay. Cứ theo như tờ hoà ước của trung tá Fournier ký ở Thiên Tân, thì vào chừng rằm tháng 5 quân Tàu ở Lạng Sơn, Thất Khê và Cao Bằng phải rút về. Vậy đến cuối tháng 5, thì thống tướng Millot sai trung tá Dugenne đem 1.000 quân lên thu lại các thành ấy. Ngày mồng một tháng 5 nhuận thì quân Pháp lên đến đồn Bắc Lệ. Khi quân Pháp sang qua sông Thương, thì quân tàu bắn vào quân Pháp, phải ba người bị thương. Được một chốc bên Tàu sai người đưa…    read more 

[VNSL5] Chương XII: Cuộc bảo hộ của nước Pháp

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XII: Cuộc bảo hộ của nước Pháp (Thực chất, theo chính sử hiện nay, không phải là bảo hộ mà là xâm lược nước ta của Pháp) 1. Sự phế lập ở Huế: vua Hòa Hiệp Bản triều nhà Nguyễn truyền ngôi đến hết đời vua Dực Tông thì mất quyền tự chủ. Nước Nam tự đó thuộc về nước Pháp bảo hộ. Nghĩa là ngôi nhà vua tuy vẫn còn, nhưng chính trị phải theo chính phủ Bảo hộ xếp đặt. Ấy cũng vì thời đại biến đổi mà người mình không biết biến đổi, cho nên nước mình mới thành ra suy đồi. Vả lúc ấy ở ngoài Bắc thì rối loạn, ở trong Triều thì quyền thần chuyên chế, bởi vậy cho nên lại sinh ra lắm việc khó khăn. Vua Dực Tông không có con, nuôi 3 người cháu…    read more 

[VNSL5] Chương XI: Quân nước Pháp lấy Bắc Kỳ lần thứ hai

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương XI: Quân nước Pháp lấy Bắc Kỳ lần thứ hai 1. Đại tá Henri Rivière ra Hà Nội Cuối năm Tân Tị (1881), nhân có hai người Pháp tên là Courtin và Villeroi được giấy thông hành đi lên Vân Nam, nhưng lên đến gần Lào Kay, bị quân Khách làm ngăn trở, không đi được. Viên thống đốc Le Myre de Vilers bèn gửi thư về Pháp, nói rằng nước Pháp nên dùng binh lực mà dẹp cho yên đất Bắc Kỳ. Sang tháng 2 năm Nhâm Ngọ (1882) một mặt thống đốc sai Hải quân đại tá Henri Rivière sắp sửa binh thuyền ra Hà Nội; một mặt viết thư cho Huế, đại lược nói rằng: đất Bắc Kỳ loạn lạc, luật nhà vua không ai theo. Người Pháp có giấy thông hành của quan An Nam cấp cho mà đi…    read more 

[VNSL5] Chương X: Tình thế nước Nam từ năm Giáp tuất (1874) về sau

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương X: Tình thế nước Nam từ năm Giáp tuất (1874) về sau 1. Văn thân nổi loạn ở Nghệ An Nhờ có ông Philastre và ông Nguyễn Văn Tường thu xếp mọi việc Bắc kỳ vừa xong, thì ở mạn Nghệ Tĩnh có loạn. Nguyên lúc bấy giờ dân trong nước ta chia ra làm hai phái: bên lương, bên giáo; hai bên vẫn không ưa nhau. Đến khi xảy ra việc đại uý Francis Garnier lấy Hà Nội, bọn sĩ phu ở mạn Nghệ Tĩnh lấy làm tức giận lắm, bèn rủ nhau nổi lên đánh phá. Tháng giêng năm Giáp Tuất (1874), là năm Tự Đức thứ 27, đất Nghệ An có hai người tú tài là Trần Tấn và Đặng Như Mai hội tập cả các văn thân trong hạt, rồi làm một bài hịch gọi là “Bình tây sát…    read more 

[VNSL5] Chương IX: Quân nước Pháp lấy Bắc Kỳ

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương IX: Quân nước Pháp lấy Bắc Kỳ 1. Người Pháp tìm đường sang Tàu Từ khi nước Pháp lấy xong đất Nam kỳ rồi, suý phủ ở Sài Gòn sửa sang mọi việc, và cho người đi xem xét tình thế và sông núi ở Trung kỳ và Bắc kỳ để mở mang sự giao thông. Lại có ý muốn tìm đường thông sang nước Tàu, bởi vậy tháng 5 năm Bính dần (1866), Thiếu tướng De la Grandière sai Trung tá Doudart de Lagrée cùng với đại uý Francis Garnier (Ngạc nhi) và mấy người Pháp nữa theo sông Mékong đi tìm đường sang Tàu. Đến tháng 3 năm Mậu Thìn (1868), non hai năm trời, ông Doudart de Lagrée mới sang đến đất Vân Nam. Nhưng chẳng may ông ấy phải bệnh đau gan mà chết. Ông Francis Garnier đem xác…    read more 

[VNSL5] Chương VIII: Giặc giã ở trong nước

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương VIII: Giặc giã ở trong nước 1. Việc rối loạn trong nước Vua Dực Tông vốn là ông vua có lòng chăm chỉ về việc trị dân, ngay từ năm Canh Tuất (1850), là năm Tự Đức thứ 3, ngài đã sai ông Nguyễn Tri Phương làm Kinh lược đại sứ Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà và Bình Thuận; ông Nguyễn Đăng Giai làm Kinh lược đại sứ Hà Tĩnh, Nghệ An và Thanh Hoá. Các ông ấy đi khám xét công việc các quan lại và sự làm ăn của dân gian, có điều gì hay dở phải sớ tâu về cho vua biết. Tuy vậy mặc lòng, không có đời nào lắm giặc giã bằng đời ngài làm vua. Chỉ được vài ba năm đầu thì còn có hơi yên trị, còn từ năm Tân Hợi (1851) là năm Tự…    read more 

[VNSL5] Chương VII: Nước Pháp lấy đất Nam Kỳ

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương VII: Nước Pháp lấy đất Nam Kỳ 1. Quân Pháp đánh Đà Nẵng Trong thời đại khó khăn như đời vua Dực Tông, mà vua quan cứ khư khư giữ lấy thói cũ, không biết theo thời mà mở nước cho người ta vào buôn bán, không biết nhân dịp mà khai hoá dân trí, lại vì sự sùng tín mà đem giết hại người trong nước, mà đem làm tội những người đi giảng đạo, bởi những sự lầm lỗi ấy, cho nên nước Pháp mới có cớ dùng binh lực để báo thù cho những người giáo sĩ bị hại (thực chất là quân Pháp lấy cớ trên để xâm lược nước ta). Nguyên từ năm Tân Hợi (1851) là năm Tự Đức thứ 4 về sau, nghĩa là từ khi có tờ dụ cấm đạo lần thứ hai, ở Bắc…    read more 

[VNSL5] Chương VI: Chế độ và tình thế nước Việt Nam đến cuối đời Tự Đức

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương VI: Chế độ và tình thế nước Việt Nam đến cuối đời Tự Đức 1. Cách tổ chức chính trị và xã hội Nước Việt Nam tuy nói là một nước quân chủ chuyên chế (ta thường hiểu mấy chữ quân chủ chuyên chế theo cái nghĩa của các nước Âu Tây ngày xưa, chứ không biết mấy chữ ấy theo cái học Nho giáo có nhiều chỗ khác nhau), nhưng theo cái tinh thần và cách tổ chức của xã hội thì có nhiều chỗ rất hợp với cái tinh thần dân chủ. Nguyên Nho giáo là cái học căn bản của nước ta khi xưa, mà về đường thực tế, thì cái học ấy rất chú trọng ở sự trị nước. Trị nước thì phải lấy dân làm gốc, nghĩa là phải lo cho dân được sung túc, phải dạy dỗ…    read more 

[VNSL5] Chương V: Dực Tông (1847-1883), Niên hiệu: Tự Đức

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương V: Dực Tông (1847-1883), Niên hiệu: Tự Đức 1. Đức độ vua Dực Tông Vua Hiến tổ mất, truyền ngôi lại cho hoàng tử thứ hai huý là Hồng Nhậm. Bấy giờ hoàng tử mới có 19 tuổi, nhưng học hành đã thông thái. Đến tháng 10 năm Đinh Vị (1847), thì ngài lên ngôi hoàng đế ở điện Thái Hoà, đặt niên hiệu là Tự Đức, lấy năm sau là năm Mậu Thân (1848) làm Tự Đức nguyên niên. Vua Dực Tông đối với vận hội nước Nam ta thật là quan hệ, vì là đến đời ngài thì nước Pháp sang bảo hộ, đổi xã hội mình ra một cảnh tượng khác. Bởi vậy cho nên ta cần phải biết rõ ngài là người thế nào, để xét đoán những công việc thời bấy giờ cho khỏi sai lầm. Quan Tổng…    read more 

[VNSL5] Chương IV: Hiến Tổ (1841-1847), Niên hiệu: Thiệu Trị

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương IV: Hiến Tổ (1841-1847), Niên hiệu: Thiệu Trị 1. Đức độ vua Hiến Tổ Tháng Giêng năm Tân Sửu (1841) Hoàng thái tử huý là Miên Tông lên ngôi ở điện Thái Hoà đặt niên hiệu là Thiệu Trị. Tính vua Hiến tổ thuần hoà, không hay bày ra nhiều việc và cũng không được quả cảm như Thánh tổ. Trong đời Ngài làm vua, học hiệu, chế độ, thuế má, điều gì cũng theo như triều vua Thánh tổ cả. Bầy tôi lúc bấy giờ có Trương Đăng Quế, Lê Văn Đức, Doãn Uẩn, Võ Văn Giải, Nguyễn Tri Phương, Lâm Duy Tiếp trong ngoài ra sức giúp rập. Nhưng mà đất Nam kỳ có giặc giã, dân Chân lạp nổi loạn, quân Tiêm La sang đánh phá, nhà vua phải dùng binh đánh dẹp mãi mới xong. 2. Việc Chân Lạp…    read more 

[VNSL5] Chương III: Thánh tổ (tiếp theo)

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương III: Thánh tổ (tiếp theo) 1. Sự giặc giã Vua Thánh tổ thật là hết lòng lo việc chính trị, điều gì ngài cũng xem xét đến, việc gì ngài cũng sửa sang lại, có ý muốn cho nước thịnh dân giàu, nhưng phải mấy năm về sau, trong nước có lắm giặc giã, quan quân phải chinh nam phạt bắc, phải đánh Tiêm, dẹp Lào, thành ra dân sự không được yên nghiệp mà làng ăn. Xét sự giặc giã về đời vua Thánh tổ là do ở ba lẽ cốt yếu: Một là khi nhà Nguyễn thất thế ở Nam, quân họ Trịnh thua ở Bắc, nhà Nguyễn Tây Sơn còn phải lo việc trong nước, lúc bấy giờ nước Tiêm La nhân lấy dịp ấy mà giữ quyền bảo hộ nước Chân Lạp và hiếp chế các nước ở đất…    read more 

[VNSL5] Chương II: Thánh Tổ (1820-1840), Niên hiệu: Minh Mệnh

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương II: Thánh Tổ (1820-1840), Niên hiệu: Minh Mệnh 1. Đức độ vua Thánh Tổ Tháng Giêng năm Canh Thìn (1820), Hoàng thái tử huý là Đảm lên ngôi, đặt niên hiệu là Minh Mệnh. Vua Thánh tổ là một ông vua có tư chất minh mẫn, có tính hiếu học và lại hay làm; phàm có việc gì, ngài cũng xem xét đến, và có châu phê rồi mới được thi hành. Ngài tinh thâm Nho học, sùng đạo Khổng Mạnh, cho nên không ưa đạo mới, cho là một tả đạo lấy trời thánh ra mà là mê hoặc lòng dân. Bởi vậy, ngài mới nghiêm cấm và trừng trị những người theo đạo Gia tô. Về sau có nhiều nhà làm sử, vì ý riêng mà cho ngài là bạo quân, thì thiết tưởng điều ấy không hợp với lẽ công…    read more 

[VNSL5] Chương I: Thế Tổ (1802-1819), Niên hiệu: Gia Long

Tháng Hai 2, 2021 |

Quyển V: Cận kim thời đại Chương I: Thế Tổ (1802-1819), Niên hiệu: Gia Long 1. Thế Tổ xưng đế hiệu Thế Tổ khởi binh chống nhau với Tây Sơn ở đất Gia Định từ năm Mậu Tuất (1778), kể vừa 24 năm, mới dứt được nhà Tây Sơn, thu phục được giang sơn cũ của chúa Nguyễn khi xưa và họp cả nam bắc lại làm một mối. Khi việc đánh dẹp xong rồi, ngài xưng đế hiệu, đặt quốc hiệu là Việt Nam, đóng kinh đô ở Phú Xuân, tức là thành Huế bây giờ. Khi vua Thế Tổ lấy được Bắc Hà rồi, ngài xuống chỉ tha cho dân một vụ thuế, và thăng thưởng cho các tướng sĩ. Ngài lại phong tước cho con cháu nhà Lê, nhà Trịnh, cấp cho ruộng đất và trừ giao dịch cho dòng dõi hai họ ấy để giữ việc…    read more 

[VNSL4] Chương XII: Nguyễn Vương nhất thống nước Nam

Tháng Hai 1, 2021 |

Chương XII: Nguyễn Vương nhất thống nước Nam 1. Nguyễn Vương Anh ở Tiêm La Tháng tư năm Ất Tị (1785), ông Nguyễn Huệ phá quân Tiêm La ở Mỹ Tho, Nguyễn Vương thế cô, lại phải sang nương nhờ nước Tiêm. Đến khi các tướng sĩ đã biết ngài ở Tiêm La, đều lục tục kéo sang bái yết, bấy giờ có quan cũ là Lê Văn Câu (còn gọi Quân hay Duân) đem 600 người sang theo giúp. Vua nước Tiêm để cho người Việt Nam ở riêng một chỗ gọi là Long Kỳ, ở ngoài thành Vọng Các (Bangkok) (nay ở Bangkok có một chỗ gọi là làng Gia Long tức là chỗ Nguyễn Vương ở ngày trước). Nguyễn Vương bèn phân trí mọi người đi làm các việc: người thì làm ruộng để lấy thóc gạo nuôi quân, người thì đi ra các đảo làm sẵn…    read more 

[VNSL4] Chương Xl: Nhà Nguyễn Tây Sơn (1788-1802)

Tháng Hai 1, 2021 |

Chương Xl: Nhà Nguyễn Tây Sơn (1788-1802) 1. Nhà Nguyễn Tây Sơn dấy nghiệp Những người làm quốc sử nước Tàu và nước ta thường chia những nhà làm vua ra chính thống và ngụy triều. Nhà nào, một là đánh giặc mở nước, sáng lập ra cơ nghiệp, hai là được kế truyền phân minh, thần dân đều phục, ba là dẹp loạn yên dân, dựng nghiệp ở đất trung nguyên, thì cho là chính thống. Nhà nào, một là làm tôi cướp ngôi vua, làm sự thoán đoạt không thành, hai là xưng đế, xưng vương ở chỗ rừng núi, hay là ở đất biên địa, ba là những người ngoại chủng vào chiếm nước làm vua, thì cho là ngụy triều. Vậy nay lấy những lẽ ấy mà xét xem nên cho nhà Nguyễn Tây Sơn làm chính thống hay là ngụy triều, để cho hợp lẽ…    read more 

[VNSL4] Chương X: Nhà Hậu Lê mất ngôi vua

Tháng Hai 1, 2021 |

Chương X: Nhà Hậu Lê mất ngôi vua 1. Tây Sơn rút quân về Nam Nguyễn Huệ đã dứt được họ Trịnh rồi, vào thành Thăng Long, xuống lệnh cấm quân lính không được cướp phá dân gian, và định ngày xin yết kiến vua Lê ở đền Vạn Thọ. Bấy giờ vua Hiển Tông đang đau, không ngồi dậy tiếp được, ngài mời Nguyễn Huệ vào ngồi gần sập ngự, lấy lời ôn tồn mà phủ dụ. Nguyễn Huệ tâu bày cái lẽ đem binh ta phù Lê diệt Trịnh, chứ không dám có ý dòm ngó gì. Vua mừng rỡ mà tạ Nguyễn Huệ. Khi quân Tây Sơn ra đến Thăng Long, các quan triều thần chạy trốn cả, chỉ còn có mấy người nội giám ở lại hầu hạ vua. Nguyễn Hữu Chỉnh thấy vậy vào tâu với vua xin xuống chiếu tuyên triệu các quan về…    read more 

Hỗ trợ