Loading

[13]-Nhà Lý (1010-1225)

Nguyễn Nộn

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh … – Kỉ Sửu 1229 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Võ tướng kiệt hiệt đời Lý Huệ tông, quê ở lộ Bắc Giang, làng Phù Ninh, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Ông vốn là cư sĩ ở chùa làng Phù Đổng, thường hay giảng kinh thuyết pháp. Năm Mậu dần 1218, một hôm ông đào đất nơi vườn chùa, được một số vàng ngọc đem cất giấu đi. Có kê tố giác, Lý Huệ tông truyền bắt giam ông. Nhờ có Trần Tự Khánh xin cho, ông được tha, đi đánh dẹp cuộc nổi dậy của người Mán ở Quảng Oai lấy công chuộc tội. Nhưng dẹp chưa xong, ông lẻn về làng Phù Đổng đóng giữ ở đấy, tự xưng Hoài Đạo vương, dâng biểu về kinh xưng thần, tình nguyện sẽ đem quân đi đánh dẹp giặc giã. Lý Huệ…    read more 

Nguyễn Nguyên Ức

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Viên Thông Năm sinh Canh Thân 1080 – Tân Mùi 1151 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, pháp danh Viên Thông, quê làng Cổ Hiến (vùng tỉnh Bắc Ninh xưa), sau dời về ở phường Thái Bạch, thành Thăng Lengthy. Thân phụ ông là sư Huệ Dục, giữ chức Tả hữu nhai tăng lục đời Lý Nhân tông. Ông đỗ khoa thi “thiên hạ hoành tài” (1097), rồi đỗ khoa thi Tam giáo (1108). Ông xuất gia thọ giới với sư Viên Học, rồi trụ trì ở chùa Quốc Ân, nối truyền tâm ấn, đứng hàng thế hệ thứ 18 dòng thiền Nam Phương. Triều đình rất trọng đãi ông, đời Lý Thần tông, ông từng giãi bày với nhà vua về lẽ trị loạn hưng vong, chủ trương nhân trị. Đời Lý Anh tông, phong ông làm…    read more 

Nguyễn Nguyện Học

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh … – Giáp Ngọ 1174 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Anh tông, không rõ tên thật và năm sinh, pháp danh Nguyện Học, quê ở Phù Cầm. Thuở nhỏ ông thọ giới với sư Viên Trí, rồi trụ trì ở chùa Quảng Bảo, sau về ẩn ở núi Vệ Linh (huyện Kim Anh, tỉnh Vĩnh Phú). Lý Anh tông rất trọng vọng ông, thường vời ông về triều học đạo, cho tự do ra vào cung cấm, nhưng không lâu ông lui về ở ẩn như cũ. Ngày 11-6 âm lịch Giáp ngọ (11-7-1174) ông viên tịch. Còn bài phú được lưu truyền: “Đạo vô ánh tượng Xúc mục phi dao Tự phàn suy cầu Mạc câu tha đắc Túng nhiên cầu đắc, Đắc tức bất chân. Thiết sử đắc chân, Chân thị hà vật.” Bản dịch: Đạo không…    read more 

Nguyễn Khánh Hỷ

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh Đinh Mùi 1067 – Nhâm Tuất 1142 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Thần tông, quê làng Cổ Giao, huyện Lengthy Biên (nay là xã Cổ Điền, huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội). Ông ăn chay từ bé, lớn lên theo học với sư Bản Tịch ở chùa Chúc Thánh, ít lâu lại đến chùa Vạn Tuế thọ giới với sư Thiện Tài. Do lời khuyên của Thiện Tài, ông trở về cầu học với sư Bản Tịch. Về sau ông trụ trì ở chùa Từ Liêm, phía Tây thành Thăng Lengthy. Được nối truyền tâm ấn, đứng hàng thế hệ thứ 14 dòng thiền Nam Phương. Lý Thần tông rất trọng đãi ông, phong làm Tăng lục, rồi thăng Tăng thống. Ngày 27-1 âm lịch năm Nhâm tuất (24-1-1142) ông viên tịch, thọ 74 tuổi. Ông có bộ…    read more 

Nguyễn Giác Hải

Tháng Ba 3, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, không rõ năm sinh, năm mất, pháp danh Giác Hải, không rõ tên thật, quê ở Hải Thanh. Ông cùng quê với sư Không Lộ, thuở trẻ làm nghề chài cá, đến năm 25 tuổi ông đi tu. Về sau được truyền tâm ấn, đứng vào thế hệ thứ 10 dòng thiền Quan Bích. Các vua nhà Lý rất trọng vọng ông, Lý Nhân tông có thơ tán tụng ông và sư Thông Huyền (Lý Càn Đức). Đời ông có nhiều truyền thuyết hoang đường như sư Từ Lộ (Đạo Hạnh). Đời Lý Thần tông, nhà vua nhiều lần vời ông vào triều ông lấy cớ già yếu để từ chối.

Nguyễn Chí Thành

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Minh Không Năm sinh Bính Ngọ 1066 – Tân Dậu 1141 Tỉnh thành Ninh Bình Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Thánh tông, pháp danh Minh Không, quê xã Đàm Xá, huyện Gia Viễn, phủ Trường Yên, tỉnh Ninh Bình. Ông tu ở chùa Quốc Thanh, Giao Thủy (tức chùa Keo, tỉnh Thái Bình), trước kia từng trụ trì ở chùa Vân Mộng, bạn tâm giao với sư Từ Đạo Hạnh. Năm Bính thìn 1136, cháu Lý Thánh tông, con Sùng Viễn Hầu là Thế tử Lý Dương Hoán mắc bệnh toàn thân mọc lông hổ. Bấy giờ, trong dân gian có câu đồng dao: “Dục y lí cửu trùng, Tu cấu (cầu) Nguyễn Minh Không” (Muốn chữa bệnh cho vua, tu cấu sư Minh Không). Đám trẻ thơ cũng rập nhau hát. Tập tầm vông, tập tầm vông,Có ông Nguyễn Minh Không.Cứu được…    read more 

Ngô Trạm

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh Canh Dần 1170 – Quí Tị 1233 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Huệ tông, pháp danh Tịnh Lực. Ông hiểu Phật học sâu rộng, biện thuyết rất khéo, đời xưng tặng là Khẩu trung hùng hoàng. Ông trụ trì trong ngôi chùa nhỏ thuộc tỉnh Bắc Ninh, thu phục hàng ngàn đệ tử. Từ đây chùa trở nên nơi hội tụ nhiều tăng chúng có tiếng. Năm Quí tl 1233, ông mất, thọ 63 tuổi. Khi sắp mất, ông khuyên bảo đệ tử “Lòng không có nhát sợ gì, hiểu suốt mọi nghĩa, xa chốn u mê, an trụ không lay động. Quán hết thảy mọi sự là chỗ vô thường vô ngã, vô tác, vô vi. Như thế mới là người học đạo”. Rồi ông đọc bài kệ: Tiên tuy ngôn cát hậu ngôn hung,Thư vị tổ tiên…    read more 

Ngộ Bệ

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh … – Canh Thìn 1360 Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Lãnh tụ cuộc khởi nghĩa nông dân lớn nhất đời Trần. Quê ở Trà Hương, tỉnh Hải Dương (nay là Ninh Thanh, tỉnh Hải Dương). Khoảng năm 1343-1344, xã hội thời Trần suy kém, nhân dân đói khổ, loạn lạc khắp nơi. Ông tụ họp dân phiêu tán ở vùng núi Yên Phụ (Hải Dương) dựng cờ lớn ở trên đỉnh núi, yết bảng “Chẩn cứu dân nghèo”, chống lại quan lại, địa chủ. Nghĩa quân phát động càng lâu càng mạnh thế, ông chỉ huy đánh chiếm cả một vùng rộng lớn từ xã Thiên Liêu đến huyện Chí Linh. Triều đình sai tướng đem binh đàn áp. Ông câm quân chống cự ráo riết. Năm Canh thân 1360, binh triều đại cử tấn công, đàn áp dữ dội, ông bị bắt…    read more 

Nghiên Bảo Tính

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Bảo Tính Năm sinh … – Quí Dậu 1033 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Thái tông, không rõ tên thật, pháp danh Bảo Tính. Quê huyện Đông Ngạn, tỉnh Bắc Ninh. Ông có học thức cao, nhưng chán đường công danh, cùng với hai bạn là Phạm Minh Tâm và Mai Trực (tức thiền sư Viên Chiếu) học đạo với sư La Định Hương. Về sau, ông và Phạm Minh Tâm chia nhau đi thuyết giáo ở các địa phương, lập nên những tùng lâm lớn, có uy tín trong dân gian, thu hút đệ tử thọ giáo rất nhiều. Triều đình nghe tiếng, nhà vua có lời ngợi khen và sẵn lòng hỗ trợ việc hoằng pháp, các sĩ phu cũng tỏ lòng trọng vọng. Năm Quí dậu 1033 ông mất, triều đình ban chiếu rước tro xác…    read more 

Mục Thận

Tháng Ba 3, 2021 |

Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Danh thần đời Lý Nhân tông, không rõ năm sinh năm mất, quê ở vùng Hồ Tây (Hà Nội). Ông xuất thân làm nghề chài lưới, giỏi võ nghệ. Khoảng năm Bính tí 1096, nhờ công cứu vua Lý Nhân tông thoát khỏi sự mưu hại của Thái sư Lê VănThịnh tại Tây Hồ, nên ông được phong hàm Đô úy và được ban cho đất Dâm Đàm (vùng Tây Hồ) làm thực ấp. Khi ông mất dân chúng lập đền thờ. Đến đời Trần, ông còn được truy tặng là Thái úy, thụy là Trung Duệ, tước Võ Lượng Công. Vua Tự Đức đề vịnh: “Yên ba cửu dĩ kí bình tung, Cự liệu quân vương giải cấu phùng. Võng lí vô ngư hoàn hữu hổ. Tây hồ hà loạn thiểu ngư lengthy” Bản dịch: Dấu bèo côi cút…    read more 

Mãn Giác

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Trường – Nguyễn Trường Năm sinh Nhâm Thìn 1052 – Bính Tí 1096 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vốn là họ Lý, sau phải đổi ra họ Nguyễn, nên cũng gọi là Nguyễn Trường. Thiền sư đời Lý Nhân tông, pháp danh Mãn Giác, quê ở thôn Lũng Triều, làng An Cách. Ông là con viên Trung thư ngoại lang Lý Hoài Tố (người đi sứ nhà Tống năm 1073, sách chép họ Nguyễn, vì kiêng húy đời Trần). Ông được Lý Thái tông và sư Viên Chiếu (Mai Trực) nuôi làm con và đặt tên là Hoài Tín (bia chùa Linh Xứng ở Ngưỡng Sơn ghi là Sùng Tín). Lúc mới 20 tuổi, ông từng được chọn vào cung dạy Hoàng tử Càn Đức (sau này là Lý Nhân tông). Ít lâu, ông đi tu, về sau được sư Quảng Trí…    read more 

Mai Trực

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Viên Chiếu Năm sinh Kỉ Hợi 999 – Tân Mùi 1091 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Thái tông, pháp danh Viên Chiếu, quê làng Lengthy Đàm, huyện Phúc Đường. Ông là cháu hoàng hậu Linh Cảm (vợ vua Lý Thái tông, mẹ Thánh tông). Thuở nhỏ ông vào chùa Tiêu Sơn, học với thiền sư Lữ Định Hương, tinh thông Phật học, ông trở về Thăng Lengthy, cất ngôi chùa ở mé tả kinh thành, đặt là chùa Cát Tường rồi trụ trì tại đấy, nghiễm nhiên nối truyền tâm ấn sư Định Hương, mà đứng vào hàng thế hệ thứ 7 dòng thiền Quan Bích Việt Nam. Ngày 26 tháng chạp năm Canh ngọ (nhằm ngày 16-1-1091) ông viên tịch thọ 92 tuổi. Còn để lại các tác phẩm: 1. Dược sư thập nhị nguyện văn 2. Tán…    read more 

Mạc Hiển Tích

Tháng Ba 3, 2021 |

Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Danh sĩ đời Lý Nhân tông. Quê làng Lũng Động, huyện Chí linh, tỉnh Hải Dương, không rõ năm sinh, năm mất. Năm Bính dần 1086 ông đỗ Trạng nguyên, em ông là Mạc Kiến Quan cũng trúng tuyển, anh em đều làm đến Thượng thư ở triều đình. Ông là tổ xa đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi đời nhà Trần và Mạc Đăng Dung cũng thuộc dòng dõi ông. Trong Việt sử chí, truyện Lý Cao tông, có chép một đoạn về Mạc Hiển Tích: Năm Mậu thân 1188, đời Lý Cao tông, Mạc Hiển Tích làm chức Thiếu sư, bị một nhóm người có danh vọng và uy tín chỉ trích hành vi lạm quyền, phi pháp. Vụ tranh chấp kiện cáo dằng co homosexual gắt. Đầu năm Kỉ dậu 1189 vua Lý Cao giao vụ…    read more 

Lý Thường Kiệt

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Ngô Tuấn Năm sinh Kỉ Mùi 1019 – Ất Dậu 1105 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Danh tướng, đại thần nhà Lý. Chính họ tên là Ngô Tuấn, tự Thường Kiệt, sau được ban theo họ vua, nên lấy tự làm tên và mang họ Lý, thành Lý Thuờng Kiệt. Lúc mất, cũng có tên thụy là Quảng Châu, quê ở phủ Thái Hòa, thành Thăng Lengthy (nay thuộc Hà Nội). Ông tài gồm văn võ, năm 23 tuổi được bổ làm Hoàng môn chi hậu rồi tăng dần đến Thái úy. Trải ba triều Thái tông, Thánh tông, Nhân tông, ông dày công phục vụ đất nước trong việc phá Tống, bình Chiêm, xây dựng đất nước phồn vinh. Lý Nhân tông xem ông như người em ruột (thiên tử nghĩa đệ), đến cả nhân dân, sĩ phu cũng đều cảm phục…    read more 

Lý Thừa Ân

Tháng Ba 3, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Văn thần đời Lý Nhân tông, không rõ năm sinh, năm mất. Đương thời ông làm đến Triều thỉnh đại phu, thượng thư, viên ngoại lang, năm Nhâm tí (1132), đời Lý Thần tông, ông đi sứ nhà Tống. Khoảng năm Đinh hợi 1107, Thái phó Hà Hưng Tông (từng được vinh phong Tả võ vệ đại tướng quân, kiêm Tử quang lộc đại phu, Thượng trụ quốc) cùng với các trưởng lão đi chọn địa điểm để xây dựng chùa Bảo Ninh Sùng Thúc. Chùa dựng xong, Lý Thừa Ân được giao cho việc soạn văn bia, ông lãnh ý, hoàn thành nhiệm vụ. Toàn văn khá dài, cuối cùng đoạn văn bia, lời minh kết thúc ca ngợi công đức Hà Hưng Tông: “…Vĩ tai hà thị Chiếu hồ lệnh danh, Tiên tổ du vãng Hậu cơn tái…    read more 

Lý Thiên Tộ

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Anh Tông Năm sinh Bính Thìn 1136 – Ất Mùi 1175 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vua nhà Lý, con trưởng Lý Thần tông, nối ngôi nhà Lý, tức Anh tông, lên ngôi lúc 2 tuổi (1137), quyền chính ở nơi Thái úy Đỗ Anh Võ. Do đấy, Đỗ lộng quyền rồi tư thông với Lê Thái hậu (mẹ vua), lại càng hống hách, việc xấu ở cung đình bị phát giác, nhờ Võ Đái và Nguyễn Dương bắt Đỗ Anh Võ, nhưng nhà vua vì mẹ mà bỏ qua cho Anh Võ, khiến Nguyễn Dương, Võ Đái sau đó bi Anh Võ giết chết. Bấy giờ nhà vua thêm vụng về bang giao với Chiêm Thành, đưa người Chiêm là Ung Minh Ta Điệp về Chiêm để làm vua, khiến vua Chiêm đương thời là Chế Bỉ La Bút chống đánh…    read more 

Lý Phật Mã

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Thái Tông – Đức Chính Năm sinh Canh Tí 1000 – Giáp Ngọ 1054 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vua nhà Lý, tác giả Phật học, còn có tên nữa là Đức Chính, con trưởng Lý Thái tổ sinh ngày 26-6 âm lịch, Canh tí (29-7-1000). Nối ngôi vua lúc 28 tuổi tức Thái tông. Thuở bé, ông được vua cha phong là Khai Thiên Tương, rồi lập làm Thái tử, năm Mậu thìn 1028, vua cha mất, Dực Thánh vương và Võ Đức vương đem quân bao phủ Lengthy thành và mở cửa Quảng Phúc để tranh ngôi với ông. Nhờ có các tướng cận vệ tài giỏi là Lý Nhân Nghĩa, Lê Phụng Hiểu ra sức dẹp được, cuộc nổi loạn mới yên. Ông thông minh, rất khéo cai trị, chăm lo đời sống nhân dân, mở mang văn hóa….    read more 

Lý Nhật Tôn

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Thánh Tông Năm sinh Quí Hợi 1023 – Nhâm Tí 1072 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vua nhà Lý, tác giả, con trưởng của Lý Thái tông, sinh ngày 25-2 âm lịch Quí hợi (19-3-1023), nối ngôi vua, tức Thánh tông lúc 31 tuổi, ông biết lo nước thương dân, lòng nhân hậu, khoan dung. Để khích lệ sĩ phu, kén chọn nhân tài, ông là người đầu tiên cho xây dựng Văn miếu và mở khoa thi bác học. Về sau, nguyên phi ông là Lê Thị Ỷ Lan cũng đồng tâm chí với ông, siêng lo việc chính trị, củng cố quốc phòng, chấn chỉnh văn hóa, xã hội. Đây là thời kì cực thịnh của nhà Lý. Năm Nhâm tí, tháng 1 Âm lịch (2-1072) ông mất, hưởng dương 49 tuổi. Ở ngôi 18 năm, đổi hiệu 4 lần:…    read more 

Lý Lengthy Trát

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Cao Tông Năm sinh Quí Tị 1173 – Canh Ngọ 1210 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vua nhà Lý, tác giả, con thứ 6 Lý Anh tông và Hoàng hậu họ Đỗ, sinh ngày 25-5 âm lịch Quí tị (6-7-1173), được tôn làm vua lúc mới 3 tuổi (1176) tức Lý Cao tông. Đến tuổi trưởng thành, nhà vua đam mê hưởng lạc. Xã hội thối nát, giặc cướp dấy lên nhiều nơi, dân tình khốn khổ, triều chính lụn bại, nhân đó ông soạn khúc nhạc Chiêm Thành âm, giọng điệu ai oán, sĩ phu đều chê trách. Đến khi nhóm Quách Bối nổi loạn, vua phải lánh ra sông Qui Hóa (Thao Giang, ở phía Bắc. huyện Tam Nông, Phú Thọ, nay là Vĩnh Phú) nhờ anh em Trần Lễ tập hợp lương binh cứu giúp mới yên, nhưng cũng…    read more 

Lý Đạo Sảm

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Lý Huệ Tông Năm sinh Giáp Dần 1194 – Bính Tuất 1226 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vua nhà Lý, con Lý Cao tông và nguyên phi họ Đàm. Năm 17 tuổi ông lên ngôi tức Huệ tông. Ông lập con gái của Trần Lý làm nguyên phi, nên trọng dụng hai người anh vợ là Trần Thừa và Trần Tự Khánh, phong Tự Khánh làm Chương Thành Hầu. Do đấy vây cánh họ Trần càng lúc càng mạnh. Năm Giáp tuất 1214, trong nước biến loạn. Trần Tự Khánh đem quân đánh dẹp, đốt phá cung điện. Nhà vua rước mẹ và vợ chạy sang Lạng Châu, xuống chiếu kêu gọi tướng sĩ hãy đánh Tự Khánh đế cứu nguy. Tự Khánh dâng thư trần tình xin rước vua về cung như cũ. Trước, vua và Thái hậu không tin, nhưng sau…    read more 

Hỗ trợ