Loading

[13]-Nhà Lý (1010-1225)

Đại Việt

Đại Việt : là quốc hiệu Việt Nam tồn tại trong 2 giai đoạn từ năm 1054 đến năm 1400 và từ năm 1428 đến năm 1805. Lịch sử Tên gọi này chính thức có từ thời trị vì của vua Lý Thánh Tông (1054 – 1072), vua thứ ba của nhà Lý. Trước đó, kể từ thời kỳ trị vì của Đinh Bộ Lĩnh, quốc hiệu là Đại Cồ Việt gồm chữ Đại nghĩa là lớn và chữ Cồ cũng cùng nghĩa là lớn. Năm 1400, sau khi thay thế nhà Trần, Hồ Quý Ly, người sáng lập nhà Hồ, đã đổi quốc hiệu thành Đại Ngu. Năm 1407, nhà Minh xâm lược Đại Ngu và cai trị cho đến năm 1427. Năm 1428, sau khi giành độc lập, Lê Lợi đã lấy lại tên Đại Việt đặt làm quốc hiệu. Quốc hiệu Đại Việt tồn tại tổng cộng…    read more 

Ỷ Lan

Tháng Ba 4, 2021 |

Tên khác Lê Thị Yến Mortgage Năm sinh … – Đinh Dậu 1117 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Vợ Lý Thánh tông, mẹ Lý Nhân tông. Bà xuất thân từ một gia đình nông dân quê ở làng Thổ Lỗi, lộ Bắc Giang (sau đổi là huyện Siêu Loại, tỉnh Bắc Ninh). Về họ tên thực của bà, sách Thơ văn Lý Trần ghi là Lê Thị Ỷ Lan. Nhưng theo Hoàng Xuân Hãn trong quyển Lý Thường Kiệt thì: “Một học giả đời Tống là Thẩm Hoạt đã ghi tên bà là Lê Thị Yến Mortgage. Tuy vậy Hoàng Xuân Hãn cho rằng đây chỉ là ghi theo âm, nên có thể chữ Yến Mortgage là do cha Ỷ Lan ghi chệch ra, cũng như mấy chữ Lý Thường Kiệt chính quyển sách đó ghi thành Lý Thượng Cát. Tương truyền nhân một chuyến…    read more 

Vương Hải Thiềm

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh Bính Tuất 1046 – Canh Thìn 1100 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, quê làng Phù Đổng, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh (nay là huyện Tiên Sơn, tỉnh Bẳc Ninh). Pháp danh Chân Không. Đời thứ 16 phái Tì ni đa lưu chi, dòng thiền Nam phương. Năm 20 tuổi ông vào núi Từ Sơn tu thiền định. Suốt 20 năm nổi danh là bậc chân tu. Vua Lý Nhân tông từng triệu ông vào đại nội giảng kinh Pháp Hoa. Có lúc được vua tôn là cố vấn. Năm Canh thìn 1100 ông mất, hưởng dương 54 tuổi. Thượng thư Đoàn Văn Khâm truy điệu ông: “Hạnh cao triều dã chấn thanh phong, Tích trụ như vân mộ tập lengthy. Nhân vũ hốt kinh văn huệ đống, Đạo lâm trường thán yền trinh tòng. Phần oan…    read more 

Viên Thông

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh … – Tân Mùi 1151 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Thần tông, không rõ họ tên thật (có sách chép là họ Ngô), pháp danh Viên Thông, quê tỉnh Bắc Ninh (nay vẫn thuộc tỉnh Bắc Ninh). Ông tinh thông Hán học, sùng mộ đạo Phật xuất gia từ tuổi trẻ. Lý Thần tông từng vời ông vào triều đàm luận giáo lí Phật học. Đạo đức và tài năng ông được nhiều người kính phục, Lý Thần tông xem ông là Quốc sư. Ông từng tâu trình với vua Lý về chính sách trị nước. Ông cũng sáng tác văn học khá nhiều. Năm Tân mùi 1151 ông mất. Các tác phẩm chính của ông: – Viên Thông thi tập – Tăng già tạp lục – Hồng chung văn bi kí

Vạn Trì Bát

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh Kỉ Sửu 1049 – Đinh Dậu 1117 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, không rõ tên thật, pháp danh Trì Bát, quê ở đất Luy Lâu (một trung tâm cổ của Phật giáo Việt Nam), tỉnh Bắc Ninh, xứ Kinh Bắc (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Năm lên 20 tuổi (1069) ông xuất gia học Phật với pháp sư Sùng Phạm ở chùa Pháp Vân thuộc vào thế hệ thứ 17 dòng Thiền Nam phương. Về sau ông trú trì chùa Tổ Phong ở núi Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây và mở đàn chúng tại đây cho đến ngày viên tịch. Ngày 18 tháng 2 năm Đinh dậu ông mất, thọ 68 tuổi. Trước khi mất có lưu lại bài kệ cho tăng chúng. “Hữu tử tất hữu sinh, Hữu sinh tất hữu tử, Tử vi thế sở…    read more 

Từ Lộ

Tháng Ba 4, 2021 |

Tên khác Đạo Hạnh Năm sinh … – Đinh Dậu 1117 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, pháp danh Đạo Hạnh, quê làng Yên Lăng (tục gọi làng Láng) phía Tây ngoại thành Hà Nội. Thân phụ ông là Từ Vinh làm chức Tăng quan đô án, sau bị Pháp sư Đại Diên giết. Ông nóng lòng báo thù cha bỏ nhà đi tìm thầy học pháp thuật, phù chú. Đến khi trả được thù, ông lại ăn năn, bỏ vào tu ở chùa Thiên Phúc trên núi Phật Tích (tức Sài Sơn, nay thuộc Hà Nội). Năm 1117, ông mất (có sách ghi là 1112). Ông đứng vào hàng thế hệ thứ 12 dòng thiền Nam Phương Việt Nam. Đời ông, sách báo xưa ghi chép nhiều huyền thoại. ở Sài Sơn có đền thờ ông nơi làng Láng…    read more 

Tôn Đản

Tháng Ba 4, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Danh tướng thời nhà Lý không rõ năm sinh năm mất (đúng ra phải đọc là Tông Đản). Ông là tướng tài đời Lý Nhân Tông (1072-1127), vào năm 1075 vua Tống sai tướng lãnh chuẩn bị quân sĩ, lương thực thuyền bè sang đánh nước ta. Được tin cấp báo, vua Nhân tông sai Lý Thường Kiệt và ông đem 10 vạn quân sang đất Tống đánh phủ đầu trước. Lý Thường Kiệt dẫn đại quân đánh lấy châu Khâm, châu Liêm (thuộc tỉnh Quảng Đông), còn ông vây đánh châu Ung (thuộc tỉnh Quảng Tây). Tướng giữ thành của nhà Tống là Tô Giam không chịu hàng, nhưng cuối cùng dưới sức tấn công do Tôn Đản chỉ huy, Tô Giam phải tự thiêu mà chết. Quân ta phải đánh châu Ung đến 40 ngày mới hạ được…    read more 

Tô Minh Trí

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh … – Bính Thìn 1196 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Anh tông, không rõ tên thật, trước lấy Pháp danh là Thiện Trí, sau thầy học là sư Đạo Huệ đổi là Minh Trí nên thường gọi là Minh Trí, họ Tô, người đất Phú Cầm. Ông trụ trì chùa Phúc Thánh, về sau ông được truyền tâm ấn, đứng vào thế hệ thứ 10 dòng Thiền Quan Bích. Năm Bính thìn 1196, ông mất. Tương truyền: ông sáng tác nhiều thơ văn nhưng đã thất lạc, chỉ còn truyền tụng 2 bài kệ, sau đây là một bài: “Giáo ngoại khả biệt truyền, Hello Di tổ Phật uyên. Nhược nhân dục biên dịch, Dương diệm mịch cầu yên.” Nghĩa: Truyện riêng ngoài giáo líVi diệu ấy nguồn Thiền.Nếu ai muốn phân biệt,Tìm khói trong ảo huyền

Tô Hiến Thành

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh … – Ất Hợi 1179 Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Danh thần, danh sĩ nổi tiếng đời Lý Anh tông, ông tài kiêm văn võ, có công bình định xứ sở, phá tan giặc Ngưu Hống, đánh đuổi quân ngoại xâm (Ai Lao gây hấn). Do đó ông được phong làm Thái úy. Ông lại hết lòng sửa sang việc chính trị, mở mang văn hóa, đề xuất việc lập đền thờ Khổng tử ở cửa Nam thành Thăng Lengthy. Sau ông làm đến Thái phó trong triều. Năm Ất mùi 1175, khi Lý Anh tông sắp mất, gửi Thái tử Lengthy Cán cho ông giúp đỡ. Ông nhận lời. Bà Thiên Linh thái hậu muốn lập con bà là Lengthy Xưởng lên làm vua, đem một mâm vàng hối lộ ông, bị ông cương quyết từ chối. Ông vâng di chiếu, lập…    read more 

Quách Bốc

Tháng Ba 4, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Võ tướng đời Lý Cao tông không rõ năm sinh, năm mất. Thuộc hạ của đại thần Phạm Bỉnh Di triều nhà Lý. Khi Lý Cao tông nghe lời gièm mà bắt giam cha con Phạm Bỉnh Di, ông không phục, dấy binh phản đối, Cao tông truyền đem giết cha con Bỉnh Di nơi đền thần Kim Tinh. Uất hận trước cái chết của chủ tướng, ông xua quân cướp lấy thây chủ chôn cất trọng thể rồi đánh phá kinh thành. Lý Cao tông và thái tử Sảm bỏ chạy ông lập hoàng tử Thẩm (con thứ Cao tông) lên ngôi, có các đại thần Đàm Dĩ Mông, Nguyễn Chính Lại phụ chính. Ít lâu Thái tử Sảm lấy con gái người phường chài Trần Lý ở Hải ấp, rồi dựa vào vây cánh họ Trần đánh lấy…    read more 

Phùng Tá Chu

Tháng Ba 4, 2021 |

Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Văn thần đời Lý, không rõ năm sinh năm mất. Quê ở Phụng Thiên, thuộc làng Quảng Bá, địa phận Tây Hồ xưa. Ông vốn là ngoại thích nhà Trần, làm Thái phó đời Lí, sau theo nhà Trần, được trọng dụng. Năm 1226, Trần Thái tông cử ông đi trấn thủ Nghệ An, được quyền tự ý ban chức vị cho người, ban trước rồi tâu sau. Năm 1233 ông lại được cử duyệt định các sắc mục ở Nghệ An, rồi được phong tước Hưng Nhân vương. Đến năm 1239, ông làm Nhập nội Thái phó, trông nom việc xây dựng cung điện rồi lại quản đốc công trình xây dựng 5 sở hành cung ở Thanh Hóa. Khi mất, được phong Phúc thần, dân chúng thờ ông làm Thành hoàng ở đình làng Quảng Bá, cùng thờ…    read more 

Pháp Bảo

Tháng Ba 4, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, không rõ họ tên, năm sinh năm mất, pháp danh Pháp Bảo. Ông trụ trì chùa Phúc Diên thuộc tỉnh Thanh Hóa, đương thời được Lý Thường Kiệt trọng vọng. Ông có công đào tạo được nhiều tăng sinh cho Phật giáo Việt Nam vào đời nhà Lý, nên được phong là Giác Tính Hải Chiếu đại sư. Ít lâu sau lại được phong là Thông Thiền Hải Chiếu đại sư. Năm 1101 ông làm bài văn bia chùa Linh Xứng ở Ngưỡng Sơn, và năm 1118 soạn văn bia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh có tên là: – Ngưỡng Sơn Linh Xứng tự bi minh – Sùng Nghiêm Diên Thánh tự bi minh. Nội dung bài văn bia ở chùa Linh Xứng, đoạn cuối đề cao việc làm và đức độ Lý Thường…    read more 

Phan Trường Nguyên

Tháng Ba 4, 2021 |

Năm sinh Canh Dần 1110 – Ất Dậu 1165 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Anh tông, không rõ tên và pháp danh, vốn quê ở làng Trường Nguyên, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh nên đương thời gọi ông là sư Trường Nguyên – theo tên quê ông. Ông đi tu từ nhỏ, học với sư Âu Đạo Huệ, rồi về ẩn ở núi Từ Sơn, được truyền tâm ấn thuộc thế hệ thứ 10 dòng thiền Quan Bích. Vua Lý Anh tông từng nhờ người bạn cũ của ông là Lê Hội đi triệu ông về kinh. Ông chấp nhận ra đi, nhưng được nửa đường ông hối lại, bỏ trở về núi. Sau ông trụ trì ở chùa Sóc Thiên núi Vệ Linh (nay thuộc huyện Kim Anh, tỉnh Vĩnh Phú). Ngày 7-6 âm tịch năm Đinh dậu (16-7-1165),…    read more 

Phạm Thường Chiếu

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Thường Chiếu Năm sinh … – Quí Hợi 1203 Tỉnh thành Phú Thọ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Cao tông, quê làng Phù Ninh (tục gọi làng Nành) tỉnh Phú Thọ (nay vẫn là Phú Thọ). Về trước ông làm chức Đô tào, sau ông bỏ quan đi tu, học với Sư Quảng Nghiêm ở chùa Tịnh Quả. Rồi đến trụ trì ở chùa Lục Tổ, nghiễm nhiên đứng hàng thế hệ thứ 12 dòng thiền Quan Bích. Năm Quí hợi 1203, ngày 24-9 âm lịch ông mất. Còn để lại đời bộ Nam tông tự pháp đồ (nay đã mất). Theo Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí bộ Nam tông pháp đồ của Phạm, có bài tựa của Trạng nguyên Lương Thế Vinh và ghi rằng Phạm cũng có làm sách Thích đạo giáo khoa. Thơ văn của…    read more 

Phạm Bỉnh Di

Tháng Ba 3, 2021 |

Tỉnh thành Không rõ Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Quan hoạn đời Lý Cao tông không rõ năm sinh, năm mất. Năm Mậu thìn 1208, ông nhận lệnh triều đình đem quân Đằng Châu đi đánh dẹp loạn Phạm Du. Dẹp xong, ông tịch thu tài sản và phóng hỏa đốt nhà Du cháy rụi. Du căm hận, lo lót với các cận thần xin tội cho mình và vu cáo ông làm phản. Lý Cao tông tin lời Du, triệu ông về đối chất. Có người khuyên ông đừng về, ông vẫn cứ đi, rồi bị bắt giam. Các thuộc hạ ông do Quách Bốc cầm đầu hay tin ông sắp bị giết, lấy làm tức tối, dấy binh định cướp pháp trường. Lý Cao tông vẫn nghe lời gièm pha của đám quyền gian, giết Bỉnh Di và người con là Phụ trước tảng đá ở đền…    read more 

Nhan Quảng Trí

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Quảng Trí Năm sinh … – Canh Ngọ 1090 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, không rõ tên thật, pháp danh Quảng Trí, quê ở Thăn Lengthy (nay thuộc Hà Nội). Ông là anh ruột Hoàng phi Chương Phụng, nhưng không tham chính, xuất gia đi tu tại chùa Quang Đính trên núi Không Lộ. Về sau đứng vào hàng thế hệ thứ 13 dòng thiền Quan Bích. Năm Canh ngọ 1909, ông viên tịch. Đương thời giới thức gia rất kính mộ trí thức và đạo hạnh của ông, Thượng thư bộ Công Đoàn Văn Khâm rất quí trọng ông, đến khi ông mất, Đoàn có thơ viếng: “Lâm mortgage bạch thủ động kinh thành, Phất tụ cao sơn viễn cánh hinh. Kỉ nguyện tỉnh cân xu trượng tịch, Hốt vãn di lí yểm thiền quynh. Trai…    read more 

Nguyễn Y Sơn

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh Tân Sửu 1121 – Quí Dậu 1213 Tỉnh thành Nghệ An Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Anh tông, không rõ tên thật, pháp danh Y Sơn, quê làng Cẩm Hương, tỉnh Nghệ An. Ông có tài văn học, biện thuyết giỏi, xuất gia từ năm 30 tuổi, học trò của sư Viên Thông, về sau được truyền tâm ấn đứng vào hàng thế hệ thứ 19 dòng thiền Nam Phương. Năm Quí dậu 1213 (ngày 18-8 âm lịch) ông viên tịch hưởng thọ 92 tuổi. Trong bài văn Khuyến tu làm theo thể biền ngẫu có những đoạn được đời truyền tụng. “Điếu danh thi lợi, giai như thủy thương phù âu; Thực phúc chủng duyên, tận thị hung trung hoài bão”. Nghĩa: Chuốc lợi cất danh, thảy như bọt nổi trên nước,Gây duyên truyền phúc ấy là của báu trong lòng. Ngoài…    read more 

Nguyễn Tuân

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Giới Không Tỉnh thành Hải Dương Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Nhân tông, không rõ năm sinh. năm mất; pháp danh Giới Không. Ông đi tu từ thời trẻ học với sư Quảng Phúc ở chùa Nguyên Hóa, rồi trú trì ở chùa Thánh Chủ, thuộc huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Ít lâu ông nhận lời triệu thỉnh của Lý Nhân tông, đến trụ trì ở chùa Gia Lâm nơi kinh đô. Khi tuổi già ông trở về quê và mất tại đấy. Ông được truyền tâm ấn, đứng vào thế hệ thứ 15 dòng thiền Nam Phương. Lúc sắp viên tịch, ông lưu lại một bài kệ: “Ngã hữu nhất sự kì đặc, Phi thanh, hoàng, xích, bạch, hắc. Thiện hạ tại gia, xuất gia, Thân sinh ố tử vi tặc. Bất tri sinh tử dị lộ, Sinh tử chỉ thị…    read more 

Nguyễn Trí Bảo

Tháng Ba 3, 2021 |

Năm sinh … – Canh Tuất 1190 Tỉnh thành Hà Nội Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Cao tông, không rõ tên thật, pháp danh Trí Bảo, quê ở Ô Diên, làng Hạ Mỗ, huyện Từ Liêm, Hà Đông (nay thuộc TP. Hà Nội). Ông là cậu của Thái úy Tô Hiến Thành đi tu từ thuở trẻ, về sau ông trụ trì ở chùa Thanh Tước, núi Du Hí, đứng vào thế hệ thứ 10 dòng thiền Quan Bích. Năm Canh tuất 1190, ngày 14-4 âm lịch ông viên tịch. Trước khi mất ông có bài kệ: Bản dịch: Tiền tài tri túc chớ tham,Đừng lo tranh đoạt, gắng làm từ bi.Không cho, ngọn cỏ lấy chi?Tâm lòng như ngọc mơ gì của ai.

Nguyễn Quảng Nghiêm

Tháng Ba 3, 2021 |

Tên khác Quảng Nghiêm Năm sinh Tân Sửu 1121 – Canh Tuất 1190 Tỉnh thành Bắc Ninh Thời kì – Nhà Lý (1010-1225) Thiền sư đời Lý Anh tông, không rõ tên thật, pháp danh Quảng Nghiêm, quê ở Đan Phượng (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), họ Nguyễn nên thường gọi là Nguyễn Quảng Nghiêm. Ông đi tu từ thuở nhỏ học với cậu là Bảo Nhạc, sau theo học với sư Trí Thiền (Tô Minh Trí) ở chùa Chúc Thánh, rồi về trụ trì ở chùa Thánh ân, huyện Siêu Loại, được Thượng thư bộ Binh là Phùng Giáng Tường trọng vọng, vời ông đến trụ trì ở chùa Tịnh Quả. Ông được truyền tâm ấn, đứng vào thế hệ thứ 11 dòng Thiền Quan Bích. Ngày 15-2 âm lịch Canh tuất (22-3-1190) ông mất, thọ 69 tuổi. Còn lưu truyền một bài kệ: “Li tịch phương ngôn tịch…    read more 

Hỗ trợ