[08]-Bắc thuộc lần lần 3 (603-939)Tên Gọi Việt NamThời kỳ lịch sử

An Nam

An Nam là một quốc danh Việt Nam cũ, thông dụng trong giai đoạn 679 – 1945.

Lịch sử

Theo cổ sử, địa danh An Nam xuất hiện năm 679 với việc triều Đường Cao Tông đổi Giao Châu tổng quản phủ thành An Nam đô hộ phủ . Về mặt pháp lý, địa danh này tương ứng các cơ quan An Bắc , An Đông , An Tây .

Kể từ đó đến cả sau khi giành tự chủ, An Nam là cách gọi chính thức trong giao thiệp giữa triều đình Việt Nam với triều đình Trung Hoa, trong khi người Cao Ly, Nhật Bản và muộn hơn là người Âu châu thường gọi Giao Chỉ. Trong các văn kiện từ đầu thế kỉ XX về trước, người Việt Nam thường xưng An Nam quốc hoặc Nam quốc khi đề cập bản xứ. Ban đầu, triều đình Trung Hoa chấp thuận danh xưng An Nam quốc nhưng vẫn gọi phiếm Nam bang hoặc Giao Chỉ quốc, từ triều Mạc vì viện cớ Mạc Thái Tổ tiếm vị trái lễ nghĩa nên hạ xuống An Nam đô thống sứ ti .

Trong khoảng một ngàn năm tự chủ, mặc dù đa số triều đại đều chọn Đại Việt làm quốc danh chính thức, nhưng lối gọi này không được phần đông hưởng ứng nên thường tồn tại trong các văn kiện pháp lý và có tính nội bộ. Mãi tới khi triều Thanh suy vi, hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ mới ban đạo dụ nhất quán gọi Đại Nam quốc, tuy nhiên danh xưng An Nam vẫn không dứt.

Riêng thời Lê trung hưng, An Nam quốc được đề cập là lĩnh địa của các chúa Trịnh và hoàng gia, còn Quảng Nam quốc là cương vực từ sông Gianh trở xuống Nam là lĩnh địa chúa Nguyễn. Ở giai đoạn Pháp thuộc, An Nam hoặc Đế quốc An Nam gọi chung Bắc Kì và Trung Kì vẫn thuộc quyền cai trị của triều Nguyễn.

  • Kinh trụ Phật-đỉnh Tôn-thắng Đà-la-ni do Nam Việt vương Đinh Khuông Liễn sai dựng năm 973 cầu siêu cho vong đệ Đinh Hạng Lang có câu : “Trước hết là chúc cho Đại Thắng Minh hoàng đế, mãi mãi làm chủ trời Nam, giữ yên ngôi báu” , “Trước chúc cho Đại Thắng Minh hoàng đế, mãi mãi trấn giữ trời Nam, sau nữa là phụ giúp cho cơ đồ hoàng đế” , “Trước chúc cho Đại Thắng Minh hoàng đế, mãi mãi trấn giữ trời Nam, sau chúc cho Khuông Liễn mãi giữ được lộc vị” .
  • Theo Việt điện u linh tập, Lĩnh Nam trích quái liệt truyện, Đại Việt sử kí toàn thư, từ thời vua Lê Hoàn đã lưu truyền bài thất ngôn tứ tuyệt có câu “Nam quốc sơn hà Nam đế cư” , mà theo giáo sư Nguyễn Tài Cẩn và nghiên cứu gia Nguyễn Hùng Vĩ là để giáo hóa trong quân ngũ.
  • Thi phẩm Quỹ Trương Hiển Khanh xuân bính của hoàng đế Trần Nhơn Tông có câu : “Hồng ngọc đôi bàn xuân thái bính ; Tòng lai phong tục cựu An Nam .
  • Thi phẩm Tống Bắc sứ Ngưu Lượng của hoàng đế Trần Nghệ Tông lại có câu : “An Nam lão tể bất năng thi ; Không bả trà âu tống khách quy .
  • Thi phẩm Đáp Bắc nhân vấn An Nam phong tục của hoàng đế Hồ Quý Ly thì có câu : “Dục vấn An Nam sự, An Nam phong tục thuần ; Y quan Đường chế độ, Lễ nhạc Hán quân thần .
  • Lam Sơn thực lục trích lời Lê Thái Tổ sau khi đăng cơ : “Đất đai lại là đất An Nam, nhân dân lại là dân An Nam ; phong tục mũ áo lại như xưa, nền nếp mối giềng lại sáng như cũ” .
  • Trong quốc thư gửi mạc phủ Tokugawa năm 1601, quốc chúa Nguyễn Phước Nguyên dùng triện Trấn thủ tướng quân chi ấn kèm lạc khoản An Nam quốc thiên hạ thống binh đô nguyên soái Thụy quốc công .
  • Chính diện Thái Hòa điện Huế có chạm bốn câu thơ của hoàng đế Nguyễn Thế Tổ : “Nước ngàn năm văn hiến ; Vạn dặm một giang sơn ; Từ Hồng Bàng mở nước ; Nam phục thuận Đường Ngu” .
  • Thư tay nội bộ bằng ba ngôn ngữ Hán-Việt-Pháp của chức dịch sứ bộ triều Nguyễn sang Pháp điều đình năm 1862 nhắc về quan chánh sứ Phan Thanh Giản : “Quan lớn Annam đã đi cống-sứ vua Phalansa, có ý xin vua châm-chước một-hai điều về việc giao-hòa. Vua Annam cũng muốn cho hai đàng hòa-hảo, mà bỡi vì mất ba tỉnh thì tiếc lắm”.

Bắc thuộc

Thời Bắc thuộc , nhà Đường ở Trung Quốc đã đặt Việt Nam là An Nam đô hộ phủ . Thời kỳ 757-766, Việt Nam mang tên Trấn Nam đô hộ phủ. Năm 866, thăng An Nam đô hộ làm Tĩnh Hải quân tiết độ.

Sau khi giành được độc lập, các triều vua Việt Nam thường phải nhận thụ phong của Trung Quốc, danh hiệu An Nam quốc vương .

Từ đó người Trung Quốc thường gọi nước Việt Nam là An Nam, bất kể quốc hiệu là gì. Chẳng hạn, Cao Hùng Trưng đã viết cuốn An Nam chí về đất nước Đại Việt.

Ngay cuốn sách in đầu tiên của một người Việt lưu vong ở Trung Hoa bằng chữ Hán năm 1335 cũng có nhan đề là An Nam chí lược , do Lê Tắc viết.

Từ đó xuất hiện các cách gọi “người An Nam”, “tiếng An Nam”.

Tự chủ

Tên gọi An Nam do người Trung Quốc sử dụng dần dần được người châu Âu gọi theo. Chẳng hạn đã xuất hiện:

  • Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum An Nam – Bồ Đào Nha – Latinh) của Alexandre de Rhodes, năm 1651
  • Dictionarium Anamitico-Latinum của Pigneau de Béhaine , soạn năm 1773 và được Jean-Louis Taberd biên tập lại và xuất bản năm 1838
  • Dictionnaire annamite – français của J. F. M. Génibrel, năm 1898

Nên nhắc lại là trong những tác phẩm do Alexandre de Rhodes viết nước “Annam” gồm có hai vùng “Tunquin” và “Cochinchine” . “Cochinchine” lúc ấy, chỉ là miền Trung bây giờ: lúc sách La glorieuse mort d’André catechiste de la Cochinchine được in ra ở Paris vào năm 1653, thì cuộc Nam tiến của Đại Việt chỉ mới vào đến Nha Trang.

Trong lịch sử cận đại, “Annam” được sử dụng trong tiếng Pháp để chỉ phần đất Miền Trung Việt Nam do triều đình Huế của nhà Nguyễn cai trị dưới sự bảo hộ của Pháp. Ngày nay, người Việt thường hiểu từ “Annam” theo một nghĩa tiêu cực, mang hàm ý miệt thị dân tộc và vì vậy không thích sử dụng nó.

Pháp thuộc

Thời kỳ Pháp thuộc , Việt Nam bị chia thành ba miền Bắc Kỳ , Trung Kỳ và Nam Kỳ với ba chế độ quản lý khác nhau.

Annam là vùng đất do triều đình nhà Nguyễn cai quản dưới sự bảo hộ của Pháp. Khu vực hành chính có diện tích 150.200 km² nằm ở miền trung Việt Nam với thủ phủ là Huế. Trong phạm vi lãnh thổ của Annam còn có các đô thị lớn khác như Đà Nẵng, Quy Nhơn, Quảng Trị, Vinh. Về mặt hình thức Annam là một quốc gia nằm trong Liên Hiệp Pháp, có bộ máy chính quyền đứng đầu bởi vua Nguyễn, có quốc kỳ, quốc ca. Tuy nhiên về thực chất toàn bộ bộ máy chính quyền tại đây đều bị một quan chức thuộc địa của Pháp – Khâm sứ Trung kỳ giám sát và chi phối. Năm 1945, với việc vua Bảo Đại thành lập Đế quốc Việt Nam, Annam với tư cách là một vùng lãnh thổ hành chính về mặt pháp lý chấm dứt tồn tại.

An Nam đại quốc họa đồ

Văn hóa

Ở hậu kì hiện đại, có chừng hai thập niên trong dư luận chung Việt Nam phản đối danh xưng này, coi là sự miệt thị nền độc lập tự chủ của nước Việt Nam hoặc tư cách người Việt Nam. Cũng giai đoạn này, từ phái sinh annamite bị quan điểm hẹp coi là sự xúc phạm. Tuy nhiên, theo tham cứu của tác giả Trần Quang Đức, An Nam không thuần túy là lối gọi mà còn có nội hàm văn hiến phức tạp, nhưng trước hết, có một thời gian dài người Việt Nam nói chung – đặc biệt hàng ngũ trí thức tinh anh – coi là niềm hãnh diện khi giao thiệp với ngoại nhân. Vì thế, hiện tượng số đông bài xích chữ An Nam cũng là biểu hiện đứt gãy về mặt ý thức hệ giữa tiền nhân và lớp người sau này .

Bởi nhẽ, triều Đường phát triển rực rỡ trong 3 thế kỉ, gây ảnh hưởng tích cực đối với các khu vực lân cận. Cho nên, khi triều đại này đổ và vùng lõi Hán quyển bị các bộ lạc được coi kém văn minh thống trị, trong hàng ngũ Nho gia và cả chính giới có sự luyến tiếc. Không chỉ tại Việt Nam, mà bán đảo Cao Ly và Nhật Bản vẫn trân trọng bảo lưu di sản triều Đường bằng mọi cách. Trong các văn kiện bang giao, triều đình Cao Ly thường xưng Đông quốc, đồng thời triều đình Việt cũng xưng Nam quốc hoặc An Nam quốc để tỏ rõ sự đủ chính thống thừa kế văn minh Trung Hoa so với các triều đình mới lập tại vùng lõi Hán quyển vốn xuất thân kém hơn.

Theo các văn bản Hán Nôm hiện tồn, đối với những quốc gia hoặc bộ lạc lân cận, quân chủ Việt lại thường xưng Trung Hoa, Trung Quốc, Trung Châu, Trung Hạ, Hoa Hạ, tự coi Hán nhân, nhằm để ví vùng trực tiếp cai trị là lõi Hán quyển ở phương Nam. Tuy vậy, khi các văn bản này được phiên dịch hoặc ấn hành theo phương thức hiện đại, đa số bị cắt bỏ hoặc xuyên tạc cũng vì lí do kì thị xen lẫn mặc cảm. Điển hình trứ tác Dụ chư tì tướng hịch văn trong cổ bản có câu “Vi trung quốc chi tướng, thị lập di tú nhi vô phẫn tâm” , chữ “trung” bị sửa thành “bang” .

Nguồn: wikipedia.org

Bài liên quan

50 nhận xét

  1. Pingback: cialis 2.5 mg
  2. Консультация психолога онлайн.

    Психолог Онлайн Індивідуальні консультації.
    Консультация у психологов.
    Психолог,Психолог онлайн.
    Консультация у психолога. Цены на услуги и консультации психолога.

    Психолог в Харькове, консультация.

  3. Pingback: clomid tablets
  4. Pingback: clomid treats

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button

Đã phát hiện chương trình chặn QUẢNG CÁO!

Xin hãy tắt chương trình chặn quảng cáo, bấm F5 (refresh) lại trang nếu trình duyệt không tự động..